مغان را مى توان نخستين معلمان و ايران باستان را مهد حكمت و دانش آن در جهان دانست و و اين حقيقت، مانع حقايق ديگر تاريخى درباره وجود تمدن در چين و هند از يكسو، و بابل و فنيقيه و مصر از سوى ديگر نيست.
     بنابراين، شناخت وضع حكمت و فلسفه و علوم در جهان باستان و به تعبير ويل دورانت «گهواره آن» همواره به بررسى و شناخت «مُغان» يعنى حكيمان ايرانى مى رسد- اشاره به کتاب مشرق زمین گهوار تمدن  وی-.      بررسى اوضاع و احوال تاريخ قرون نخستين تمدن بشرى ـ نه تنها تاريخ و فرهنگ و تمدن ايران بلكه حتى تاريخ تمدن و فرهنگ جهان قديم، و تاريخ فلسفه و علم ـ بدون شناخت نقش مهم و مؤثر مغان ناممكن نارسا و غير علمى است  مغان ، قرنها در مشرق ( در سرزمينى كه ايران ناميده مى شد) نگاهبان و معلّم علوم و فلسفه بودند; يعنى آنچه كه امروز ما به آن فلسفه و اخلاق و رياضيات و نجوم و پزشكى و علوم طبيعى يا فيزيك و شيمى و مكانيك مى گوييم. در قديم معمولاً تمام اين علوم زير مجموعه هاى حكمت شمرده شده،و  آموزش داده شده و به كار بسته مى شد.
بررسى تاريخچه اين گروه ـ كه عمده مورخان آنان را يك طايفه نژادى مى دانند ـ بتوسط مورخان و محققان آينده روشن خواهد ساخت كه چگونه اين پديده شگفت آور در طى قرنها، در منطقه اى از آسيا، رخ داده، و چه خدماتى از اين گروه به علم و فلسفه و به رشد تمدن و بشريت رسيده است; و اگر اين گروه شگفت انگيز سازمان يافته، طى قرون و اعصار گذشته نمى بودند و به جهان متمدن و نيمه متمدن آن روزگار ـ از جمله يونان ـ علوم و فنون را صادر نمى كردند، امروز چهره جهان و وضع علوم و فنون چگونه بود؟
با وجود آنچه كه گفتيم، جاى شگفت است كه تاريخ، حق اين قشر عظيم دانشمندان و حكماى تاريخ تمدن بشر را ادا نكرده و نتوانسته يا نخواسته غبار غفلت و فراموشى و ابهام را از روى آنان بزدايد. شايد يكى از دقيقترين منابع شناخت اين طايفه، تاريخى باشد كه درباره سلسله مادهاى ايران نوشته شده است، و آنان را يكى از شش طايفه اى دانسته كه بر روى هم قوم «ماد» را تشكيل مى داده اند و در طبقه بندى اجتماعى آن روزگار منحصراً نقش روحانيت و امور علمى و دينى را بر عهده داشته اند و در كنار شاهان سلسله به رايزنى و پزشكى و نجوم و قضاوت و انجام امور تعليم و تربيت و مانند اينها مى پرداخته اند...

نویسنده: حسن راشدي

اقتباس از سایت مغان شهر

سالهاي زيادي از پيروزي انقلاب اسلامي نگذشته بود و يكي از همكلاسيهاي دوران دبيرستاني‌ام تصدّي بخشداري پارس‌آباد را به عهده داشت، در آن زمان در نامه‌اي كه از تهران برايشان ارسال كردم آدرس: آذربايجان شرقي ( آن زمان استان آذربايجان شرقي دو نيمه نشده بود و نام آذربايجان تاريخي كه با نام تاريخي اردبيل عجين است بر روي استان امروزي اردبيل مي‌درخشيد) مغان شهر (پارس‌آباد) بخشداري بخشدار محترم جناب آقاتي…» را بر روي پاكت قيد كردم.

در نامه، بعد از سلام و احوال‌پرسي و بازگوئي خاطراتي از دوران دبيرستان، با صميميّت و صداقت با بخشدار محترم درد و دل كرده و نوشته بودم كه ديگر نام پارس‌آباد كه برگرفته از نام يك شخص گرفته شده  است با جايگزيني مناسب نام اين شهر با نام منطقه و تاريخ پر افتخار گذشته اش پيوند داشته باشد.

از همين رو اين جانب نام «مغان‌شهر» و يا هر نامي كه برگرفته از نام تاريخي مغان باشد را براي نامگذاري اين شهر پيشنهاد كردم.

از آنجائيكه امروزه هم مردم مناطق همجوار وقتي مي‌گويند به مغان مي‌روم در ذهن اكثر شنوندگان «شهر پارس‌آباد» تداعي مي‌شود و با اينكه نام گرمي، نه شهر گرمي در اسناد و مكاتبات رسمي و دولتي «مغان» ذكر مي‌گردد امّا براي جلوگيري از هر نوع اشتباه و اينكه با پارس‌آباد مغان اشتباه نشود در داخل پارانتز قيد كلمه‌ي «گرمي» ضروري مي نمايد، لذا با توجّه به نام مغان كه سابقه‌ي بس طولاني در منطقه دارد و حوادث تاريخي زيادي هم در اين منطقه روي داده و در اسناد تاريخي نيز اين نام ثبت و ضبظ است شايد بهترين گزينه براي انتخاب نام شهري كه از دل اين آب و خاك برخاسته است تركيبي از نام «مغان» باشد. پل معروف و قديمي «خدآفرين» كه سابقه‌ي آن به بيش از اسلام مي‌رسد در اين منطقه و بر روي رودخانه‌‌ي «آراز» (ارس) زده شده كه نام اين پل با نام و كلمه‌ي «مغان» عجين است.

شروع پادشاهي نادرشاه به صورت رسمي و دعوت از صاحب‌منصبان و بزرگان و ريش‌سفيدان طوايف سراسر كشور به دشت مغان و برگزاري همه‌پرسي به سبك و روش آن زمان در مورد انتقال قدرت سلطنت از خاندان صفوي به وي در اين دشت، و امضا‌ء قراردادهاي داخلي بين او و بزرگان كشور در اين منطقه اهميّت تاريخي نام «مغان» را دوچندان كرده و به تاريخ كشورمان پيوند داده است لشگركشي آقامحمدخان قاجار به قره‌باغ و چگونگي عبور لشگريان از رودخانه‌ي آراز و پل خدآفرين در دشت مغان در صفحات تاريخ ثبت و نگهداري مي‌شود.

و هيچ درسخوانده‌ي دبيرستاني فراموش نمي‌كند جنگ خونين بين ايران و روس در دوره‌ي قاجار را كه با فرماندهي و شجاعت عبّاس‌ميرزا در دشت مغان و در منطقه‌ي آصلاندوز اتّفاق افتاده است اينها شمّه‌اي از تاريخ مغان است كه به صورت اختصار و فهرست‌وار در اينجا آورده شد و الا نويسندگان و مورّخين، كتابهاي زيادي درباره‌ي اين پهن‌دشت حاصلخيز كه زماني، زيبائي آهووانش زبانزد خاصّ و عام بود و ماجراي فولكولوريك «خان چوبان» و «سارا»يش با نام مغان گره خورده و در شعر شعرا، آواي خوانندگان و ساز نوازندگان آذربايجاني هم مترنّم است كه به رشته‌ي تحرير در آورده‌اند.

و در نهايت دوران معاصر و در دهه‌ي اخير با احداث سدّ انحرافي «ميل مغان» براي آبياري كشاورزي مكانيزه و اكتشاف چاههاي نفت در اين منطقه نام «مغان» براي ابد بر روي اين دشت زرخيز خواهد ماند.


با توجّه به سابقه‌ي تاريخي نام مغان، نامي كه هم اكنون بر روي بزرگترين شهر سرزمين تاريخي نهاده شده هيچ انسيّت تاريخي، جغرافيايي، اجتماعي و حتّي فرهنگي با منطقه ندارد و اين نام زماني كه براي اولّين بار سد انحرافي بر روي رودخانه «آراز» با همكاري دولت شوروي سابق زده شد و اوّلين آبادي كه در زير نهري معروف به «نهر اوّل» براي كشت آبي زمينها برپا گرديد با نام مهندس پارسا برادر وزير آموزش و پرورش آن زمان بنام فرّخ‌رو پارسا بود، گره خورد. گذشت زمان و توسعه و ترقّي اين روستاي جديدالتأسيس كه در اندك زماني تبديل به شهري با اقتصاد پويا گرديد، كم‌كم نام تركيبي «پارساآباد» در زبان مردم محلّي نيز مخفف شده به «پارس‌آباد» تغيير نام يافت.

من خود در تابلوهاي دهه‌ي چهل به كرّات نام «پارسا‌آباد» را به چشم خود ديده‌ام و احتمال اينكه هنوز هم در بعضي جاها به جاي «پارس آباد»، «پارساآباد» نوشته شود زياد است.

با توجّه به اين نام بي‌مسمّا، بهتر است مسئولين متعهّد اين شهر با همياري و همفكري هم، جهت تغيير اين نام و نهادن نام مناسب كه با تاريخ فرهنگ اين منطقه همخواني و هماهنگي داشته باشد اقدام نمايند از طرفي نام «آباد» كه در پسوند برگرفته از نام پارسا آمده است اصولاً براي نامگذاري دهات و ورستاها به كار مي‌رود كه شايسته‌ي اين شهر نيست. امروزه ديگر نام روستاهايي كه با توسعه و ترقّي تبديل به شهر شده‌اند و نام آنها منسوب به فرد با پسوند آباد نامگذاري شده است و يا با تركيباتي وابستگي نام آن شهر به فرد و يا طايفه ي خاص نشان داده مي‌شود با نام ديگري كه منصوب خاص‌ّ نداشته عوض شده بهينه مي‌شود. مثل نام «قلعه حسن‌خان» در نزديكي تهران كه نامي وابسته به يكي از خانهاي دوران گذشته بود تبديل به نام بدون منصوب شده و نام «حسن‌آباد» كه به «مهرشهر» برگشته است.

علاوه بر اينها حتّي نام شهرهايي كه در زمان حاكمان پهلوي از نام بومي حوزه برگشته و نام وابسته به خواندان پهلوي پيدا كرده بودند به نام اصلي خود برگشته و با فرهنگ منطقه سازگاري پيدا كرده‌اند، مثل «اروميه» كه «رضائيّه» برگرفته از نام رضاشاه داشت و «سلماس» كه «شاهپور» بود و «بندر انزلي» كه در زمان حاكمان پهلوي «بندر پهلوي» ناميده مي‌شد.

تحقیق: مهدی سالمی

شهرستان بیله سوار سرزمینی است که گوشه ای از نعمت های مادی بهشت را در خودجای داده است، تمام فصولش سبز است مردمان این شهر و دیار خطه جلگه سبز،دلی سبز رنگ دارند. از کدامین استعداد و سیمای این شهر باید سرود که حق آن ضایع نگردد،آیا از سیمای فرهنگی و هنری آن سخن گفت که دارای فرهنگ غنی و سرشار از استعدادهای ادبی و هنری می باشد. آیا از سیمای اقتصادی آن سخن گفت که خاکش استعداد رشد و نمو بیش از 40 نوع محصولات کشاورزی را دارد. یا از موقعیت تجارتی که گلوگاه اقتصادی شمالغرب محسوب می شود. پس باید کاری کرد که آیندگان بر ما به جای لعنت،  رحمت بخوانند و این تحقق نخواهد یافت مگر اینکه مسؤولان و مردم مشارکت و همکاری متقابل داشته باشند. امید است با همدلی تمام در جهت رشد و تعالی این خطه قدم برداریم.

موقعیت جغرافیایی و طبیعی

شهرستان بیله سوار در دشت مغان، در شمال غربی ایران و در شمال شرقی استان اردبیل واقع شده است،این شهرستان از قسمت شرق،شمال شرقی و جنوب شرقی با خاک جمهوری آذربایجان همسایه و حدوداً 68 کیلومتر مرز مشترک دارد. مرکز این شهرستان شهر بیله سوار،آب و هوای آن در تابستان گرم و در سایر فصول معتدل است. بعلت نزدیکی به دریای خزر و ارتفاع کم در ردیف مناطق نیمه مرطوب به حساب می آید. بلحاظ شدت گرما در تابستان  عشایر این شهرستان به سوی ییلاقهای کوهستانی سبلان و ارسباران کوچ می نمایند بیله سوار در سرزمین جلگه ای و هموار بنا شده است،از جمله جاذبه های طبیعی این شهرستان رودخانه بالهارود است که از کوههای لنگان و خروسلو سرچشمه می گیرد و به چاله محمود آباد می ریزد و با جاری شدن آب این رودخانه نبض حیات در بیله سوار به تپش در می آید.

کوههای خروسلو که از جمله کوههای سرسبز منطقه است،با ارتفاع 1096 متر مرتفع ترین و پر جاذبه ترین طبیعت این شهرستان به شمار می آیند.

ارتفاع دشت مغان از سطح دریا از 24 الی 145 متر ودر جنوب از 200 الی 500 متر بالاتر از سطح دریا قرار دارد. ارتفاع این شهر از سطح دریا 90 متر است،بیشترین میزان بارندگی در ماههای فروردین،اردیبهشت و خرداد است،متوسط بارندگی در فصل زمستان برابر با 28 میلی متر بوده و5/3 درصد مجموع بارندگی سالانه را تشکیل می دهد. متوسط سالانه بارندگی بین 250الی 350 میلی متر می باشد

ریزش برف کم و غالباٌ سبک و کوتاه مدت بوده و ندرتاٌ برفی سنگین میبارد. متوسط درجه حرارت سالیانه ، حدود 14 درجه سانتیگراد و حداقل آن 9 درجه و حد اکثرش در تابستان بالغ بر 40 درجه سانتیگراد نیز رسیده است.

موقعیت جغرافیایی دشت مغان در سطح زمین به طول جغرافیایی 30/47 الی 15/48 درجه و به عرض جغرافیایی 10/39 الی 40/39 درجه می باشد.

از نظر باد دو نوع باد عمده می وزد : یکی بادهای شرقی که بزبان محلی به آن مه یلی  گویند که از طرف شرق استان در تمام فصول می وزد و. بادی سرد و مرطوب بوده که غالباٌ در فصول گرم موجب ریزش باران و در فصول سرد موجب ریزش برف می شود.

دومی باد غربی که بزبان محلی آق یلی ( باد سفید) گویند که به گرمیچ معروف است و از طرف غرب

می وزد و برای تبخیر و خشکاندن زمین موثر است

از بادهای محلی و معروف باد خزری است که این باد موذی که هم در تابستان و هم در زمستان سرزده و ناگهانی می وزد. وزش این باد در تابستان هوا را بشدت سرد کرده و در زمستان بلای بزرگی محسوب شده که یخبندان فوق العاده شدیدی راه می افتد. این باد در زمستان 1327 هجری شمسی خاطرات تلخی گذارده که به سبب آن قسمت عمده ای لز احشام ایلات را نابود نمود.

مساحت دشت مغان 300 هزار هکتار جلگه ای که شیب عمومی آن از طرف جنوب غربی به طرف شمال شرقی است.

از نظر زمین شناسی شامل زمین های پست و کم ارتفاع بوده و توده هایی از موادمتشکلهء آنها رسوبی و ساختمان جوان دارد.خاک دشت مغان بصورت ناحیه ای (zohae  )عموماٌ قهوه ای یا خاکستری مایل به قهوه ای بوده و مقدار مواد آلی آنها کم یا نسبتاٌ کم میباشد

بافت خاکهای دشت مغان از خیلی ریز شروع شده و به ترتیب شنی تا رسوبات غباری-رسی و رسوبات خاک رسی میرسد

زبان اهالی دشت مغان همچون زبان عموم مردم آذربایجان ، ترکی آذری میباشد

  ویژگیهای جمعیتی همراه با تاریخ تأسیس شهرستان

شهرستان بیله سوار در خرداد 1370شمسی با تصویب هیأت وزیران از بخش به شهرستان تبدیل شد. این شهرستان دارای مساحت 1945 کیلومتر مربع و جمعیت آن در سال هفتاد و پنج 59584 نفر بوده است که از این تعداد08/32درصد در نقاط شهری و 92/67 درصد در نقاط روستایی سکونت داشته اند.

 این شهرستان از دو بخش مرکزی و قشلاقدشت تشکیل شده و دارای دو شهر به نام های بیله سوار مرکز شهرستان و جفرآباد مرکز بخش قشلاقدشت بوده و 357 آبادی دارد. از جمعیت فوق الذکر حدوداً60 درصد در مشاغل کشاورزی و دامداری و مابقی شغل های کارمندی،کاسبی،پیله وری و سایر شغل های متفرقه فعالیت دارند.

پیشینه تاریخی(وجه تسمیه)

مردم مغان از نژاد سفید پوست و ترک زبان  بوده که از 3500 الی 5000 سال پیش از مناطق سیبری به طرف سرزمین کنونی مهاجرت نموده اند علت مهاجرت یافتن چراگاههای خوب برای دامپروری بود.دسته ای از آریایی ها که ماد نام داشتند در سرزمین کنونی آذربایجان و همدان و کردستان مسکن گزیدند در سلسله حکومتهای هخامنشی و اشکانیان و ساسانیان مردم به طبقات مختلف تقسیم شدند که یکی از این طبقاط ، طبقه روحانیون بود که به آنها مغان می گفتند. نام مغان برای اولین بار در تاریخ در آن زمان برای شناسانیدن این طبقه بکار می رفت.

دشت مغان جزئی از مغان بوده که قسمت اعظم آن در زمان فتحعلی شاه قاجار طی جنگ های ده سالهء گلستان با شوروی تزاری از سال 1218 الی 1228 هجری قمری در کنار بقیه متصرفات روسی از ایران جدا شد  

از مندرجات کتب جغرافیایی قدیمی چنین برمی آید که شهر بیله سوار یکی از شهرهای تاریخی دشت مغان بوده است،نام قدیمی بیله سوار،آران به معنی آبگیر بوده که بعدها آن را بیله سوار یا بیلسوار نامیده اند.

 حمدالله مستوفی در کتاب نزهت القلوب درباره بیله سوار چنین می نویسد:((امیر پیله سوار نامی یعنی سردار بزرگ از امرای آل بویه ساخت و اکنون بقدر دیهمی مانده است. آبش از باجروان است و حاصلش غله می باشد این شهر در هشت فرسخی باجروان و در کنار نهری بود که از باجدوان می آمد))

 در لغت نامه دهخدا این چنین آمده است((بیله سوار یا پیله سوار:امیری از آل بویه و معنی آن سوار بزرگ و اوبانی پیل سوار،دهی به حدود مغان است. قدمت این ناحیه به دوران اشکانی یا پیش از آن باز می گردد و این از سکه های کشف شده در تپه های مختلف این منطقه مشخص است)) عقیده دیگر در این منطقه بر این است که بیله سوار به معنی سرزمین بین دو روداست و بیله سوار به معنی مردمی که ساکن بیله هستند. زیرا بیله سوار بین دو رود بالهارود و آب بیگلر قرار گرفته است.

 این شهر با نام پیله سوار هم شناخته می شود،زیرا که اعتقاد عده ای بر این است که نادرشاه افشار وقتی برای تاجگذاری در سال 1148هجری به اصلاندوز می رفت لشکریانش دارای فیلهای زیادی بوده و مدتی در این منطقه اتراق کرده بودند.

افتخارات مردم منطقه در تاریخ بیله سوار

از نظر تاریخی این سرزمین حوادث بسیاری را شاهد بوده است که می توان ،تغییر  دین مردم،ترتیب یافتن قشون قزلباش از عشایر شاهسون توسط شاهان صفوی،حملات روسها در زمان قاجار،هجوم و اشغال روسها در زمان جنگ اول و دوم جهانی است.

 گورستان شهدای سوم شهریور 1320در شهر بیله سوارنشانگر رشادت و پایمردی مردم این شهرستان در مقابل تجاوزان بیگانگان در زمان جنگ جهانی دوم است. از مهمترین رویدادهای تاریخی در نیم قرن اخیر که مردم این منطقه شاهد آن بوده است،باز شدن مرز ایران و جمهوری آذربایجان در زمستان 1368شمسی که طی آن ساکنین هر دو طرف مرز( همه آذری و کثراٌ اقوام هستند ) برای اولین بار بعد از سالهای طولانی از مرز گذشته و وارد خاک یکدیگر شدند. دیگر رویدادهای تاریخی در این منطقه هجوم پناهجویان آذری به خاک جمهوری اسلامی ایران است که این امر در نتیجۀ حمله نیروهای ارمنی به خاک جمهوری آذربایجان در جنوب مورد (قره باغ ) صورت گرفت.

 از افتخارات بزرگ مردمان این خطه مرزی می توان به رشادت و مرزداری و پایمردی آنان در زمان جنگ جهانی دوم و مقاومت تا پایان شهادت در برابر قشون ارتش سرخ و همچنین پناه دادن و مساعدت به همسایه آذری خویش در برابر حملات ارامنه در جنگ قره باغ و اعزام نیرو و امکانات چشم گیر در جنگ هشت ساله با متجاوزان بعثی عراق نام برد.

 لازم به یادآوری است،این شهرستان تعداد56 شهید،120جانباز و 13 آزاده بعنوان سند افتخار زیرین انقلاب اسلامی ایران به ثبت رسانده است.

ضعیت فرهنگی و اجتماعی :

منطقه بیله سوار با داشتن زیر ساخت های غنی فرهنگی و برخورداری از آداب و رسوم و ارزشها و هنجارهای ویژه از پتانسیل ها و استعدادهای قوی برخوردار است که با شناخت دقیق آن می توان در توسعه و پیشرفت منطقه برنامه ریزی صحیحی نمود.

از کل جمعیت شهرستان بیله سوار 4/69 درصد باسواد و مابقی نیز در رابطه با مسائل و مشکلات اجتماعی کم و بیش دخیل بوده و مانند سایرین در جهت تقویت عزت فردی واجتماعی ومشارکت درسرنوشت خودنقش بسزائی داشته اند.

توانمندیهای شهرستان

شهرستان بیله سوار با 120هزار هکتار اراضی کشاورزی مرغوب در کنار شهرستان پارس آباد یک قطب مهم کشاورزی در استان اردبیل و حتی در کشور به حساب می آید. اساس کار و زندگی مردم بیله سوار در درجه اول کشاورزی و دامداری و در درجه دوم برتجارت و مبادلات مرزی استوار است.

در بخش کشاورزی 12 هزار هکتار زمین آبی و 108 هزار هکتار زمین دیم و نزدیک به 150 هزار هکتار مراتع عالی وجود دارد.

از عمده ترین محصولات کشاورزی این شهرستان می توان: گندم ، جو، عدس ، سویا ، پنبه و چغندر را نام برد. زنان روستایی در کنار مردان فعال بوده و علاوه بر مشارکت جدی در تولیدات کشاورزی و دامداری در تولیدات صنایع دستی از جمله : فرش،گلیم،جاجیم،قالیچه،فرش،لباسهای پشمی مرغوب و محصولات لبنی نسز نقش اساسی دارند.

گمرگ بیله سوار

گمرگ بیله سوار در سالهای دور به علت موقعیت مرزی بین ایران و شوروی سابق در مبادلات تجاری فعال بوده است، اما پس از مدتی به علت افتتاح راه آهن ( شوروی به جلفا و تبریز ) از سال 1913 میلادی به تعطیلی کشیده شد ولی به دنبال فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و باز شدن مرزها در سال 1368 هجری شمسی ، گمرگ این شهرستان دوباره فعال گردید و ترانزیت کالا و سوخت به مقصد نخجوان و آذربایجان ، از طریق جمهوریهای تازه استقلال یافته و کشورهای آسیای میانه گسترش یافت. بطوریکه در هرسال بطور متوسط تعداد 50000نفر مسافر و 30000 دستگاه کامیون در جهت بازدید ، تجارت و توریست مبادله مرزی انجام می شود

پایانه مرزی بیله سوار بعنوان یکی از 14 ورودی و خروجی مجاز زمینی کشور، بین جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان می باشد.که بلافاصله بعد از مصوبه شورای محترم عالی اداری در اواخر سال 1375 فعالیت خود را شروع و هم اکنون بعنوان یک مرز پر رونق بحساب می آید.

جایگاه قانونی پایانه مرزی :

براساس بند 4 مصوبه شماره 10103/دش/1 مورخ 10/9/75 شورای محترم عالی اداری ، سازمان حمل و نقل و پایانه های کشور با رعایت الویت ها و برنامه زمان بندی شده ، نسبت به حفظ و نگهداری ، توسعه و تکمیل مستحدثات موجود و همچنین ایجاد تاسیسات جدید در مبادی ورودی و خروجی مجاز زمینی کشور که از تاریخ فوق" پایانه مرزی "نامیده می شودو اداره امور و هماهنگی فعالیتهای آن را در منطقه ایست اجباری عهده دار می باشدکه برابر طرحها و نقشه های مصوب شورای ساماندهی اقدام می نماید.

از فروردی ماه 1379 گمرگ بیله سوار با موافقت طرفین رسمی گردیده است که خوشبختانه بعد از آن مسافران و تجار دو طرف بویژه فعالین شهرستان آستارا به این منطقه سرازیر شده اند بازار گمرگ این شهرستان در حال حاظر رونق زیادی داشته و میزبان میهمان های زیادی از نقاط مختلف کشور می باشد که بعلت ارزان بودن وسایل آن به این بازار روی آورده اند

ماکارونی ، سیب زمینی ، پتو ، رب گوجه ، نایلون ، موکت ، فرش ماشینی ، مصالح ساختمانی ، پوشاک ، لوازم بهداشتی و آرایشی و ترانزیت انواع کالاها از جمله کالاهای مبادله شده می باشد.

طرح های اجراشده و مورد نیاز شهرستان
مهمترین طرحهای سالهای اخیر می توان از: تلفن همراه، شبکه 4 سیما،گازرسانی، تصفیه آب شرب شهری(که هنوز آب شهر تصفیه خوبی نمی شود) طرح فاضلاب شهری( هنوز افتتاح نشده است) آبرسانی به بیش از 45 روستا، بیمارستان ( بیمارستان بدون متخصص که فقط اسم بیمارستان را یدک می کشد ) 40 خانه بهداشت ، مجتمع ورزشی و استخر شنا و میدان چمن فوتبال، مجموعه پایانه مرزی و تیرپارک ، میهمانسرای ایرانگردی، مجتمع فرهنگی و هنری ، پروژه های مهم آب و خاک و پروژه های متعدد عمران شهری نام برد.

از نیازمندیهای این شهرستان می توان به : اتمام سد خداآفرین که باعث آبی شدن اکثر زمینهای دیمی خواهد شد ، اتمام حذف گردنه لنگان ، ایجاد منطقه ویژهء اقتصادی ، تجهیز دانشگاه بین المللی پیام نور بیله سوار، احداث کشتارگاه صنعتی ، ایجاد کارخانجات مادر و اشتغال زا و ..........

جغرافيا خاستگاه رودها و چشمه‌هاست و رودها و چشمه‌ها مهدهاي تمدّن‌اند و تاريخ چيزي جز ماجراهاي عيني و ذهني تمدن نيست. باري اقليم (به معناي وجوه مادي و معنوي آن) به ماجراهاي عيني و ذهني تمدّن شكل مي‌دهد. از همين نظرگاه است كه وجوه افتراق و اشتراك سه خواهران مغان را مي‌توان مشخّص كرد.
مغان روزگاري به دشت باتلاغي بزرگي اتلاق مي‌شد كه از دامنه‌ي كوه سبلان تا كناره‌ي خاوري درياي خزر كشيده شده بود و در جنوب مصبّ رود ارس و شمال كوههاي تالش قرار داشت و غالباً به صورت ناحيه‌اي مستقل و جداگانه (جداي از آذربايجان) اداره مي‌شد.(1)
ما به علت فقر منابع، شكل سياسي و اجتماعي اين اداره شدن را به درستي نمي‌دانيم. آنچه مي‌توان گفت اين است كه اكنون مغان در بخش شمال شرقي و در انتهاي دامنه‌ي سبلان مركّب از سه شهرستان است. سه خواهران مغان، گرمي، بيله‌سوار و پارس‌آباد.
قسمت عمده‌ي تاريخ هر كدام از اين شهرها در بخش تاريك تاريخ(2) قرار دارد اين بخش تاريك، مخصوصاً هنگامي چشمگيرتر مي‌شود كه پژوهش‌گر تلاش مي‌كند، تا اماكن فعلي را با اعلام تاريخي تطبيق دهد و در اين راه اگر بي‌طرف بوده و مجهّز به ديدگاهي علمي باشد، متوّجه يك مشكل عمده در تاريخ هر كدام از اين سه خواهران خواهد بود:
عدم انجام عمليّات سيستماتيك حفريّات باستانشناسي، گذشته‌ي نه چندان دور هر كدام از اين سه خواهران را در هاله‌ي ابهام قرار مي‌دهد. از اين رو ما تنها به اشاره‌ي روائي كتابهايي مانند تاريخ گزيده كه حدود 700 سال از تأليف آن مي‌گذرد، در‌مي‌يابيم كه مثلاً اميري از آل بويه در موقعيّت جغرافيائي‌ بيله‌سوار اقدام به عمران كرده است و يا حفريّات پراكنده و غير منظّمي در اطراف گرمي نشان داده است كه روزگاري پارتها آباديهايي در اطراف رودهاي منشعب از كوهپايه‌هاي لنگان و آنار داشته اند و نيز همچنين است روايتي افسانه‌اي در باب 12 شهر به تعداد 12 ماه سال شمسي در كنار رود ارس در مورد قدمت پارس‌آباد.
روايات قدما كه البته گاهي با همان حفريّات باستانشناسي غير منظّم نيز مورد تأييد قرار مي‌گيرد، در دوره‌هاي بعد دنبال نمي‌شود و اين گسست اطّلاعاتي ميان گذشته‌هاي دور و نزديك در مورد همه‌ي اين سه خواهران همچنان ادامه دارد و البته منظور از گذشته‌هاي دور و نزديك در اينجا گذشته‌هاي دورو نزديك تاريخي است وگرنه هر كسي مي‌داند كه بيله سوار و گرمي فعلي، قدمتي به مراتب خيلي بيشتر از پاس‌آباد دارند و خود اين بيله‌سوار در اواخر قرن 19 تا ميانه‌هاي قرن 20 ميلادي داراي آنچنان موقعيّتي بوده است كه بتواند رتق و فتق امور عشاير مغان را كه از قره‌داغ كليبر تا دامنه‌ي شرقي سبلان كشيده مي‌شد، به عهده داشته باشد(3)
همين اطلاع به نسبت اندك، اجازه مي‌دهد كه فرض كنيم بيله سوار در حدود 100 سال پيش‌دستي قويتر داشته باشد و از طرف ديگر اغلب كتابهايي كه در دوره‌ي قاجاريه نوشته شده است، نشان مي‌دهد كه جلگه يا دشت مغان محل قشلاقي عشاير بوده و شهري قابل توجّه نداشته است.
كشف گذشته‌هاي دور و عطف و ربط اطّلاعات آن با گذشته هاي نزديك و ميانه كار باستانشناسان و جغرافيدانان مناطق است و در جاي خود كاري است شايسته و بايسته. امّا ما با سه خواهران فعلي مغان سرو كار داريم. با گرمي و بيله‌سوار و پارس‌آباد.
جهانگردي كه در سال 1355 از غرب به جنوب مغان گردش مي‌كرد هنگامي كه پارس‌آباد را پشت سر گذاشته و به بيله‌سوار و گرمي مي‌رسيد متوجّه مي‌شد كه پارس‌آباد روزگار جنيني خود را مي‌گذراند در حاليكه گرمي و بيله‌سوار در رقابت تنگاتنگي هستند تا به مركزيّت شهرستان مغان درآيند كه تا آن زمان جزئئ از شهرستان مشگين‌شهر استان آذربايجان شرقي بود.
نتيجه‌ي اين رقابت آن شد كه گرمي در سال 1355 به مركز سياسي مغان تبديل شد.
گرمي شهرستاني است كه مركز آن در 48 درجه و 6 دقيقه طول شرقي و 39 درجه و 1 دقيقه عرض شمالي قرار داشته و 1725 كيلومتر مربّع مساحت دارد. اين مساحت كه 9 دهستان، 933 روستا و 3 بخش مركزي و اونگوت و موران را در خود جاي مي‌دهد(4) در واقع رشته‌كوههاي البرز را به جلگه‌ي مغان متّصل مي‌سازد. اقتصاد آن بر ديم‌كاري متّكي بوده و در كنار آن دامداري به شيوه‌ي سنّتي نيز جريان دارد. زنان كه روزگاري در كار بافت فرش و مفرش و … بوده‌اند امروز به دليل غير اقتصادي بودن اين گونه مشاغل و نيز استفاده از كالاهاي جايگزين ارزان قيمت، به مردان خود در كارهاي زراعت و دامداري كمك مي‌كنند و جز به ندرت و از سر تفنّن از عمل بافت بومي خبري نيست، عملي كه در چهل پنجاه سال پيش از كت و شلوار مردانه تا اغلب لباسهاي زنانه حتّي جوراب او را شامل مي‌شد.
گرمي فرزند مشترك آبخيزگاههاي لنگان و آزنا يعني موجره چاي و زرينه (زرن) از طرفي و چشمه‌ي شاه بلاغي از طرف ديگر مي‌باشد.(5) شهري است كوهپايه‌اي و با ويژگي‌هاي خاص آن. از نظر بافت شهري متراكم و محصور ـ پيرو پستي و بلندي زمين ـ با دسترسي اصلي در امتداد شيب و دسترسي‌هاي فرعي عمود بر آن به صورت سلسله مراتبي، خانه‌ها پشت به كوه ـ ديوارها در ساخت قديم ضخيم و قطور ـ قرار گرفتن پشت بام همسايه به مثابه حياط همسايه ـ استفاده از مصالحي كه داراي كيفيّت بيشتر جرم حرارتي براي ذخيره‌ي نور آفتاب باشد.(6)
از آنجا كه از سالهاي پيش امكانات حرارتي و برودتي وسيعاً در جامعه توليد و توزيع ميشود طبيعي است كه اختصاصات اقليمي شهرها دستخوش تعديل و نوعي يكدستي مي‌شود و از همين‌جا است كه تفاوت ساختار ساختمانهاي قديمي و جديد گرمي خود را نمايان مي‌سازد و ساختمانهاي جديد را با ساختمانهاي پارس‌آباد و بيله سوار يكدست مي‌كند. با اين حال اقليم در شكل گيري شهر اثر خاص خود را دارد. گرمي كه درست در محل تلاقي كوهپايه‌هاي لنگان از طرفي و كوهپايه‌هاي آزنا از طرفي ديگر قرار گرفته است اقليم كوهپايه‌اي دارد و اين اقليم از آن شهري ساخته است با آب و هواي معتدل و مطبوع و با مردماني مسرّ و مقاوم و سخت‌كوش كه تلاش مي‌كنند سختي و خشونت كوه را بشكنند و به جاي آن نر‌مي رختخواب را قرار دهند.

از سختي كوه و رويارويي با سنگ و خشونت آن در بيله سوار خبري نيست. بيله سوار مركز شهرستان بيله‌سوار مغان است كه در 41 درجه و 21 دقيقه و 20 ثانيه طول شرقي و 39 درجه و 22 دقيقه و 45 ثانيه عرض شمالي قرار گرفته و داراي چهار دهستان و 321 آبادي است.
بيله سوار شهري است هاموني. فرزند بالها رود. اغلب متّكي بر كشت زراعت ديمي كه در يك زاويه حاده محصور با جمهوري آذربايجان قرار دارد. اگر گرمي قرنها در حصار آزنا و لنگان نفس كشيده است، بيله‌سوار در 100 سال گذشته در حصاري ژئوپولتيك قرار داشته است.
هنگامي كه يك آبادي بنا به هر دليلي محصور شود مجراهاي تنفّسي خود را از دست مي‌دهد و يا اين مجراها بند مي‌آيند. طبيعي است كه در چنين وضعيّتي رشد شهر كند شده و يا به تأخير خواهد افتاد. چون رابطه و برخورد آن با ديگران محدود شده است.(7) محدوديّتي كه در قرن اخير به بيله‌سوار فعلي شكل داده است.
بيله‌سوار شهري است در سطح صاف و يكدست دشت مغان، با خانه‌ها و حياطهاي وسيع كه در ساخت جديد آن جزء وفور زمين و تراكم كمتر ويژگي خاصي به چشم نمي‌خورد و در ساخت قديمي ـ كه قاعدتاً مصالح ساختمان‌سازي بايد بومي باشد تا مقرون به صرفه شود ـ از آجر خام و بامهاي شيرواني آهني و سفالي استفاده شده است. اين پديده به سرعت رو به نابودي است زيرا از طرفي آجر خام عمر چنداني ندارد و از طرف ديگر جاده‌ي مواصلاتي و وسايل حمل و نقل، مصالح بهتري را در اختيار مردم قرار مي‌دهد و شهر را به سرعت دگرگون كرده با ساير شهرها هم‌نما مي‌سازد.
پيوندهاي نزديك خانوادگي و انگاره بزرگي خويشتن و اعتماد به نفس فراوان از مشخّصات رفتاري و ذهني شهرهايي است كه در محاصره‌ي جغرافياي خود و يا در محاصره‌ي ژئوپولتيكي قرار دارند و مهاجرت در آن شهرها به قدري نيست كه در اركان عرف بومي خلل به وجود آورد. با اين حال راههاي مواصلاتي تنها در پوسته‌ي شهر اثر نمي‌گذارد بلكه در درازمدت بر هسته‌ي آن نيز اثر مي‌نهد و چنين است كه سه خواهران مغان هر يك به نوعي باليدند تا آنكه در سال 1368 اتّحاد جماهير شوروي از هم پاشيد و بيله‌سوار و گرمي فضاي تنفّسي جديد پيدا كردند، يعني مرزها بازشد و گمرك بيله سوار افتتاح شد. گمركي كه در سال 1373 بين‌المللي اعلام شد.
بازگشايي مرزها شوك بزرگي است كه گرمي و بيله‌سوار را از رخوت قرنها بيرون آورد و به جنب و جوش واداشت جنب و جوشي كه به نوعي خيزش تجاري تبديل شد و اندك ـ اندك مي‌رود كه گرمي و بيله‌سوار را به مراكز عمده‌ي تجاري كالاهاي ساخت كشورهاي دور و نزديك و همچنين شرق و غرب تبديل كند و البته تأثير خود را بر بافت عيني و ذهني شهر نيز مي‌گذارد كه در جاي خود قابل بحث است.
واقعيّت آن است كه بازگشايي مرزها يكي از مهمّترين وقايع نيم‌قرن اخير مغان است. شوكي كه به دليل همين واقعه بر گرمي و بيله‌سوار وارد آمد در پارس‌آباد خيلي اثرگذار نبود چون سرتاسر زندگي اين شهر ناشي از شوكهايي است كه از داخل كشور بر آن وارد مي‌شود.
پارس‌آباد كه در طول جغرافيايي 38 و عرض شمالي 39 درجه قرار دارد از فروريزي شهرهاي افسانه‌اي دوازده‌گانه تا حضور شركت شيار (1330) محل قشلاقي دامداران بوده است كه البته به دليل وابستگي زميني به آسمان يعني انتظار باران، استفاده‌ي اقتصادي غير دامداري از عرصه‌ي آن نمي‌شده است و همين مسأله جايگاه مناسبي براي حيات وحش ايجاد مي‌كرده كه اشتهار آهوي مغان از همين زاويه‌ي ديد قابل بحث است.
پارس آباد با دو بخش و پنج دهستان و حدود 300 روستا فرزند رود ارس است به محض اينكه در سال 1337 سدّ ميل مغان به مرحله‌ي بهره‌برداري رسيد و مقداري از زمين‌ها به زير كشت آبي رفت، نوع ديگري از زندگي كشاورزي در ديدرس مردم قرار گرفت، شهر شكل گرفت و رشد دامن‌گستر خود را شروع كرد.
رشد اين شهر محصول چرخه‌ي موجواره و به هم‌پيوسته‌ي كار و زمين سرمايه همراه با نيروهاي متخصص و ابزارهاي پيبشرفته‌ي كشاورزي و صنعتي است پارس‌آباد از نمونه‌هاي برجسته‌ي يك شهر نوبنياد است كه به سرعت مهاجر مي‌پذيرد و بزرگ مي‌شود.
و اگر بخواهيم پارس‌آباد و گرمي و بيله سوار را باهم مقايسه كنيم(8) همين مسأله مهاجرپذير بودن، يكي از مهمّترين مشخّصه‌هاي پارس‌آباد خواهد بود.
مهاجرت، يكدستي فرهنگي شهر را به هم مي‌زند. اگر در پارس‌آباد نمي‌توان كسي را پيدا كرد كه بومي باشد، در گرمي و بيله‌سوار به ندرت مي‌توان كسي را پيدا كرد كه غير بومي است و افراد تا چند پشت همديگر را مي‌شناسند. از طرف ديگر در گرمي و بيله‌سوار، به دليل نوع تأمين معاش (زراعت ديم) نيروي كار برعكس پارس‌آباد از خارج به شهر مي‌آيد واين طبيعي است چون اين شهرها در وجه غالب فاقد صنايع بزرگ و زراعت آبي است كه طبعاً كارطلبي دارند.


هنر: موسيقي و شعر و صنايع دستبافت

در سه خواهران مغان كمتر خانه‌اي ميتوان پيدا كرد كه در آن چيزي از دستبافتهاي سنّتي مانند جاجيم ديده نشود. دستبافتهايي كه رفته رفته ارزش عتيقه‌اي مي‌يابند. در بررسي تاريخ هنر سه خواهران، رسوب درازمدّت زندگي شبانكاره‌اي به وضوح ديده مي‌شود. هنر كمبودها و امكانات زندگي را باز مي‌نماياند. در هنرهاي دست بافت سنّتي سه خواهران رفتن و گم شدن در راهها و بزروهاي بي بازگشت وضوح خود را نشان مي‌دهد.
مفاهيمي مثل اميد و حسرت و هجران وتعبيراتي از آنگونه كه بيانگر حالات نفساني‌اند، در اشعار و ترانه‌ها و قصّه‌ها عناصر اصلي مضمونها را تشكيل مي‌دهند. آنچه «خالق ماهنيسي» (ترانه‌ي توده‌اي) خوانده مي‌شود اغلب شعري از نوع باياتي است كه از كوتاهترين اشكال بيان شاعرانه بوده امّا آنچنان بدوي و زيبا و اصيل و ماندگار است كه نمي‌توان نظيري برايش پيدا كرد.
اكنون فعاليّت‌هاي سنّتي مانند فرش و جاجيم‌بافي به حاشيه رانده مي‌شود و در شهرها جاي خود را به قلّاب‌بافي و مليله دوزي و منجوق‌دوزي و بافت ورني مي‌دهد و ترانه هاي آكنده از حسرت و دلدادگي و اضطراب انتظار و ضرب آهنگ سازهايي مه صلابت كوهها را به ياد مي‌آورد، به اجبار ابزارهاي اطّلاع‌رساني جهان پيرامون ـ جهاني كه در آن دوردست‌ترين نقاط در همسايگي، و ناشناسترين افراد در هم‌صحبتي هم قرار دارند ـ اندك ـ اندك رنگ مي‌بازد و مجبور مي‌شود كه با تكنولوژي صوتي و تصويري روزگار معاصر همقدم و همكلام سازد. اين است سرنوشت محتوم هنر موسيقي سه خواهران مغان كه در همسايگي خود جمهوري آذربايجان را دارد كه هنر مقلّدانه!! در آن به سرعت جاي هنر اصيل را مي گيرد و از راه تلويزيون در خانه‌هاي سه خواهران حضور مي‌يابد. در اين حال شعر به خود مي‌نگرد به تنازع بقاء بر‌مي خيزد، در نتيجه شكل خود را عوض مي‌كند تا همچنان زبان سه خواهران را گويا نگه دارد. مجموعه‌هاي شعر يكي پس از ديگري چاپ مي‌شود و تلاشهاي فرهنگي و هنري ادامه مي‌يابد. مدام باد

منبع: مغان ارس

نویسنده: کریم علیزاده

فایل زیر بصورت PDF هست که برای دیدن باید برنامهAdobe PDF Reader  در سیستم خود داشته باشید.

دانلود کنید!

منبع: مغان شهر

آدام اولئاريوس در سال 1599 ميلادي در شهر آشرس لبن (Aschersleben) آلمان در خانواده يک کفاش متولد شد. چون وضع مالي خانواده اش خوب نبود تحصيلات خود را با زحمت زياد در حالي که کار مي کرد ادامه داد و در سال 1620 ميلادي وارد دانشگاه شد و در رشته علوم ديني مشغول تحصيل شد و در ضمن آن در رشته هاي رياضي، نجوم، و زمين شناسي نيز تبحر پيدا کرد. سپس وارد دانشگاه فلسفه شد و در سال 1627 فارغ التحصيل گرديد. اولئاريوس به عنوان مستشار و دبير اول سفارت کشور شاه زاده نشين شلزويگ هلشتين (Schleswig Holstein) در ايران مشغول کار شد و با ثبت خاطرات و وقايع روزانه سفر خود، اقدام به چاپ سفرنامه خود نمود. متن زير از کتاب وي برگرفته شده است.

« به هر حال سفر را ادامه داديم و مسير راه تقريباً يک مايل از ارس به طرف بالا بود. توقف شبانه ما در مرغزاري در فاصله نيم مايلي از ساحل و در کلبه هاي چوپاني مدور شکل بود که مهماندار به خاطر ما از قبل دستور فراهم کردنشان را داده بود. »

« روز سوم آوريل مرغزار مذکور را پشت سر گذاشتيم و شب را در همان کلبه ها که مهماندار آن را از جاي خود کنده و جلوتر فرستاده بود ، بسر برديم. در آن روز چند گله بزرگ از وحوش را که ترکها آن را جيران و ايرانيها آهو مي نامند ، ديديم. اينها تقريباً شبيه گوزن هستند ولي پشمشان سرخ رنگ و شاخشان مانند شاخ بز به طرف عقب خم شده است و بسيار تند مي دويدند. اين نوع حيوان وحشي گويا فقط در مغان ، شماخي ، قره باغ و مراغه وجود دارد. در کنار نهري که بالا رود ( بالها رود ) نام داشت و ما براي لحظه اي استراحت و نوشيدن در آنجا توقف کرديم ، تعداد زيادي لاک پشت ديديم. آنها در کنار ساحل بلند و روي زمين و تپه ها سوراخهايي در ماسه و شن کنده و در آن تحمگذاري کرده بودند ... ».

« پنجم آوريل به انتهاي دشت مغان يعني به کوهها و سرزمين باجروان رسيديم. از ميان نهري گذشتيم و شب را در دهکده اي بنام شيخ مراد گذرانديم. خانه ها در اطراف و ميان کوه ساخته شده بود. خانه هاي واقع در جلوي دهکده را با قطعات سنگ و خانه هاي عقبي را در داخل کوه ساخته و روي آن را با ني پوشانده بودند ... ».

« روز ششم همين ماه مسافرت را در بالاي کوه و بين آن ادامه داديم. ميان راه در جاهاي مختلف درخت انجير ديديم که بطور وحشي روئيده بود. همان روز به دهي خالي از سکنه رسيديم ، هنوز وسايل خود را براي استقرار آماده نکرده بوديم که به ما خبر دادند در پائيز گذشته ( 1045 ه ق ) بيماري وبا تمام اهالي اين دهکده را به هلاکت رسانده است بنابراين توقف را جايز ندانسته فوراً از ده خارج شديم و در بيابان براي خود خميه زده و سايرين زير آسمان و بدون سرپناه مشغول استراحت شدند. ولي هنگام شب کلبه هاي گرد پيشين که مهماندار آن را بر پشت گاوهاي نر حمل مي کرد رسيد و در آنها اقامت کرديم. اين کلبه ها با چند چوب دراز و پيچ و خم دار که در راس توسط صفحه اي به يکديگر متصل مي شدند ، ساخته شده بود و در موقع لزوم جدا و مجدداً به هم وصل مي شدند و مورد استفاده قرار مي گرفتند. وقتي که هوا را مهي غليظ و بدبو فرا گرفت و سرد شد ، ديديم که چند نفر از همراهان به يکي از همان خانه هاي روباز ده رفتند و در ميان منزل هيزم آتش کرده اند. ما نيز به آنها پيوستيم و شرابي را که در شب پيش تهيه کرده بوديم به ميان آورديم و مشغول نوشيدن شديم. آن شب را با ترس از بيماري وبا و گفتگوهاي شيرين و سرگرميهاي مختلف به صبح رسانديم ( 1635 م. ). »

آدام آلئاريوس از دشت مغان به اردبيل رفته و مدتي طولاني در آن شهر مي ماند و رهسپار گيلان مي شود. آلئاريوس سپس از گيلان به مقصد شماخي حرکت کرده و اين بار نيز از دشت مغان عبور کرده و در مورد اين منطقه در سفرنامه خود چنين مي نويسد :

« درباره دشت مغان آنچه بايد گفته شود اين است که درازاي آن بيش از شصت و پهنايش را بيست مايل تخمين مي زنند و ترک ها اين دشت را مين دون لوک ( هزار سوراخ دود ) و ايرانيها موغان يا موکان مي نامند ، زيرا در اين دشت اقوام و نژادهاي مختلفي زندگي مي کردند که در زمان .... به مخالفت با ايشان برخاسته و از اين جهت آنها را به اين منطقه تبعيد کرده بودند که نه در شهرها و نه در دهات اجازه اقامت داشتند ، بلکه فقط مي بايست در کلبه زندگي کنند. اين افراد را سومک رعيتي مي نامند ،زيرا بخشي از آنها به عنوان برده هاي فلک زده بايد اسير شاه باشند و گروه ديگر چون امکانات بسيار محدودي براي معيشت در اختيارشان گذاشته شده در فقر و بدبختي زندگي مي کنند. اهالي دشت مغان از طريق گله داري زندگي را مي گذرانند. تابستان راهي دامنه کوههاي سبلان که چراگاه و آب و هواي خنک دارد مي شوند و در زمستان بساط زندگي را بر پهنه دشت باز مي کنند. »

منبع: یاشیل مغان

دشت مغان سرزمینی هموار و مسطح است که از آبرفت‌های رودخانه ارس و شعبات آن بوجود آمده‌است ، بغیر ازمرز مشترک مغان با مشکین شهر و جمهوری آذربایجان در منطقه جنوبی و جنوب شرقی گرمی که شکل کوهستانی دارد در بقیه نقاط آن عارضه مهمی به چشم نمی‌خورد . این منطقه در حوزه آبریز دریای خزر واقع شده‌است . دشت مغان دنباله جلگه‌های ساحلی غرب خزرمی باشد که ارتفاع متوسط آن در کرانه‌های رود ارس و بالهارود بین ۵۰ تا ۱۰۰ متر است و بتدریج به طرف جنوب با شیب کم به ارتفاع آن اضافه می‌شود . بنابر این ارتفاعات این منطقه منحصر به چند کوه زیر می‌باشد که در نواحی جنوبی دشت مغان قراردارند : کوههای خروسلو : این رشته کوه در جنوب دشت مغان قرارگرفته‌است . ارتفاعات خروسلو دشت مغان را از دو بخش انگوت و اوجارود جدامی سازد ، معرفترین نقطه آن جهان خانملو نام دارد و ارتفاع آن به ۷۰۰ متر می‌رسد که ارتفاعات جنوبی دشت مغان را تشکیل می‌دهد ارتفاعات خروسلو مربوط به دوره میوسن تا عهد چهارم یا عهد حاضر است . کوههای صلوات : دنباله کوهستان طالش در شمال به توده کم ارتفاع و متوسطی می‌پیوندند که به کوههای صلوات داغ معروف هستند . حداکثر ارتفاع این کوهها به ۲۲۲۸ متر می‌رسد . جهت آن شمال شرقی جنوب غربی که انتهای شمالی آن به دره ارس متهی می‌شود و دره ارس و رود مرزی ارس باران این کوههارا از کوههای قفقاز جدامی سازد . رشته صلوات در حقیقت حد فاصل بین رشته ارس باران و کوهستان تالش می‌باشد زیرا قبل از آنکه کوههای ارس باران به ارتفاعات طالش وصل شود گودال وسیعی در بین توده کوهستانی سبب جدائی کوهستانها شده و رشته ارسباران در شمال و توده سبلان در جنوب و ارتفاعات اوجارود در مشرق قرارگرفته‌اند . رودخانه قره سو نیز در قعرین فرورفتگی جریان پیدا کرده و آبهای کوهستانهای مسیر خود را از ساحل چپ و راست خود جذب کرده و رشته ارسباران را بطور عمودی بریده و به طرف ارس جریان پیدا کرده‌است . این رودخانه در طرفین مجرای خود وضغ توپوگرافی متضادی را بوجود آورده که در مغرب ارتفاعات و عوارض نسبتاً شدید تر ولی درمشرق یک توده کم ارتفاع به نام صلوات داغ تشکیل داده‌است . دره‌ای که در اثر این فرورفتگی به علت بهم پیوستن آبهای جاری از ارتفاعات ارس باران تشکیل شده ، مسیری طبیعی برای شهرهای اردبیل و اهر بسوی دشت مغان و سواحل رود ارس ، تشکیل داده‌است . رشته صلوات از سنگهای آتشفشانی و آذرین تخریبی آئوسن تشکیل شده وبه سمت شمال به سنگهای روسوبی همین دوره تبدیل می‌شود . سنگهای کرتاسه در طاقدیسها برون زدگی دارند و روند شرقی – غربی نشان می‌دهد که به سوی شرقی بتدریج به جنوب متمایل می‌شوند . این رشته کوه به طول ۴۶ کیلومتر مرز بین مغان و مشکین شهر را تشکیل داده و شامل کوههای صلوات ، کلانتر و سامانلو داغ می‌باشد و بلند ترین ارتفاع این کوهها ۲۰۵۰ متر است . کوه قلی تاش : در دهستان اوجارود ( ۱۲ کیلومتری جنوب غربی گرمی ) در مرز ایران و جمهوری آذربایجان واقع شده و ارتفاع آن ۲۲۰۴ متراست . کوه دنگوز گدوک : این کوه در دهستان برزند واقع شده و بلندترین قله ارتفاعات صلوات است . ارتفاع آن ۲۰۵۰ متر و سرچشمه رود سمبورچای است کوه کلانتر:

در دهستان انگوت واقع شده و جزو رشته کوه صلوات است . ارتفاع آن ۱۹۵۰ متر و یکی از سرچشمه‌های سمبورچای است . ۴ – زمین شناسی : در دشت مغان تراسهای چندی وجود دارد که حدود ۲۴ متر از سطح دریای آزاد و ۵۲ متر از سطح دریای خزرارتفاع دارند . دریای خزر دریاچه محدودی است که سطح آب آن درزمان گذشته بالاتر از زمان حال بوده‌است . دکتر حریریان در باره زمین‌ریخت‌شناسی و زمین شناسی نواحی پست ساحلی خزرچنین می‌نویسد : استپ ترکمنستان در شرق همانند استپ مغان در غرب از طبقات و لایه‌های متعلق به نئوژن و دوران چهارم تشکیل شده‌است . استپ ترکمنستان از جنوب به شمال ابتدا خصوصیات ساختمانی کپه داغ را گرفته و بعداً به هسته مقاوم فلات توران وصل می‌شود در حالی که استپ مغان یک ناحیه پست چاله‌ای است که خصوصیات سنکلینال را داشته و از شمال وجنوب بوسیله کوههای مرتفعی احاطه شده‌است . تشکیلات دشت مغان و ارتفاعات خروسلو مربوط به دوره میوسن تا دوران چهارم بوده و از کرانه ارس به پائین به ترتیب زیر قراردارد: الف ) تشکیلات رسوبی رودخانه‌ای و بعد از آن روسوبات قدیمی اطراف رودخانه تا حدود اولین تراسها مرکب از مواد آهکی ، سنگهای آهکی ، دولومیتی، کونگولومرا و مواد رسوبی می‌باشد . ب ) رسوبات دوران پلئیستوسن متشکل از خاکسترهای آتشفشانی ، ماسه سنگ و تاحدودی شن ، ماسه و کنگلومرا است . بعد از تشکیلات رودخانه‌ای مزبور در قسمت وسیعی از جنوب شرقی مغان طبقاتی که متشکل از مواد حمل شده توسط باد است و ارتفاع آنها متجاوز از ۵۰ متر می‌باشد ، قراردارد. ج ) تشکیلات مربوط به دوران میو پلیوسن مرکب از مواد رسی و توده‌های ژیپس نمکی دوره نئوژن در جنوب غربی اصلاندوز به چشم می‌خورد . تشکیلا ت مذکور در شوری خاکهای این ناحیه از دشت مغان تاثیرات نامطلوبی گذاشته‌است . در امتداد این قسمت به طرف شرق رسوبات کنگلومرائی مشاهده می‌شود د ) منطقه جنوبی مغان شامل گرمی و ارتفاعات خروسلو متعلق به دوره میوسن بوده و تشکیلات میوسن با مواد آتشفشانی قراجه داغ تقریباً بصورت خط مستقیمی ازشرق به غرب امتداد داشته و به جنوب خداآفرین در کرانه رودخانه ارس منتهی می‌شود.

منبع: ویکی پدیا

مَس مغان: پیشوای روحانیان زرتشتی ، بزرگ مغ ها

مغ: واژه مغ مرادف مجوس است. که واژه آشوری آن مج ماج به معنی بزرگ و عظیم است. در عهد عتیق ، مغ به معنی جادوگر آمده است. در زبان یونانی نیز به همین معناست. در سنگ نوشته بیستون ( سنگ نبشته داریوش ) چنین آمده است: ( گئوماتا ، از جماعت مغ ها ، بر آن شد که خانواده هخامنشی پارس را منقرض کند ؛ اما، داریوش ، بر او پیروز شد . و گروه های بسیاری از مغ ها تا پیش از پارسیان ، بر ساکنان بومی باستانی ایران ، نفوذ سیاسی و مذهبی بسیاری داشتند ) که می توان به دوران ساسانیان اشاره کرد ان شاالله در آینده راجع به حکومت مغان در این سلسله مطلبی درج خواهد شد.

در آیین زرتشت بسیاری از اصول عقاید مغان ، از جمله احترام به آتش ، مورد توجه قرار گرفت و مغان نیز به عنوان پاسداران آتش مقدس ، مورد توجه و احترام واقع شدند.

لفظ موبد یا مگوبد سابقه استعمال دیرینه دارد. این واژه ، به پیشوایان دین زردشت اطلاق شده است که از پدر ، به پسر به ارث می رسد. و این مغان ، یک طبقه مذهبی بوده اند ، که بافلسفه و تعالیم زردشت آشنایی داشته اند. مغان از دوران زرتشت ، تا به امروز سمت پیشوایی دین زردشت را به عهده داشته و دارن و آنان از دیدگاه ایرانیان زردشتی ، از فرزانگانی که حامل علم الهی و ستایشگر پروردگارانند.

بی جهت نام موبد را به مغان ندادند ان شاالله در آینده در مورد این ، مطلبی درج خواهد شد الان هم در تحقیقش هستم.

می گویند در قدیم الایام در مغان شهری بود که این شهر دوازده شهر به نام های دوازده ماه سال داشت که در مورد این هم تحقیقی می شود.

معنای مغ و مس مغان عینا از کتاب تاریخ انبیا

شهرستان مغان ( گرمي ) در يك نگاه

مشخصات جغرافيايي شهرستان مغان

شهرستان گرمي داراي2/1752كيلومترمربع مساحت دارد داراي 2 شهر و 3 بخش و 8 دهستان و 325 آبادي و داراي 000/110 نفر جمعيت كه 000/35 نفر شهري و 000/65 نفر روستايي مي باشد.    شهر گرمي ، مركز شهرستان مغان استان اردبيل ، با پهنه اي حدود 7 كيلومتر مربع ، در شمال خاوري استان اردبيل                                                                               

در مسير راه تبريز ، پارس آباد در 39 درجه و يك دقيقه پهناي شمالي و 48 درجه و 6 دقيقه درازي خاوري نسبت به نيمروز گرينويچ قرار دارد .

   شهرستان گرمي در شمال شرقي اردبيل و در 48 درجه و 6 دقيقه طول شرقي و 39 درجه و يك دقيقه عرض شمالي واقع شده است .

اين منطقه از شمال به دشت مغان (پارس آباد وبيله سوار ) از جنوب به اردبيل و مشگين شهر ، از شرق به جمهوري آذربايجان و از مغرب به هوراند محدود است .

گرمي در دره رودخانه جين سو ( جيعون )واقع شده ارتفاعات حسين داغي و كوه ايرناواش  آن را احاطه كرده است .

اين شهرستان ارتباط شمال شهرستان گرمي ( بيله سوار و پارس آباد ) را با ساير شهرها و بخشهاي همجوار اردبيل و مشكين شهر برقرار مي سازد .

 آب و هواي گرمي معتدل و نيمه مرطوب است . بيشترين درجه حرارت در تابستان به 35 درجه بالاي صفر و در زمستان به 7 درجه زيرصفر مي رسد .

 در شمال غرب گرمي ارتفاعات خروسلو از غرب به شرق كشيده شده است و در شرق آن ارتفاعات موران به بلندي 1200 متر واقع شده است.

اصلاندوز، بخش‌ و شهر کوچکى‌ در شهرستان‌ پارس‌ آباد از استان‌ اردبیل‌.اصلاندوز رابه‌صورت‌آصلاندوز( فرهنگ‌جغرافیایى‌...، 4/25؛ دانشنامه‌، 1/102) و اسلاندوز (نفیسى‌، 1/330، 331) نیز نوشته‌اند.
بخش‌ اصلاندوز: این‌ بخش‌ به‌ عنوان‌ یکى‌ از بخشهای‌ دوگانه شهرستان‌ پارس‌ آباد است‌ که‌ 352 کم2 مساحت‌ دارد و در منتهى‌الیه‌ شمال‌ غربى‌ استان‌ اردبیل‌ قرار گرفته‌، و از شمال‌ به‌ رود ارس‌، از شرق‌ به‌ بخش‌ مرکزی‌ (شهرستان‌ پارس‌ آباد)، از غرب‌ به‌ استان‌ آذربایجان‌ شرقى‌ و از جنوب‌ به‌ شهرستان‌ مغان‌ محدود است‌ ( آمارنامه استان‌ آذربایجان‌ شرقى‌، 28؛ آمارنامه استان‌ اردبیل‌، 11، 16، 18). بخش‌ اصلاندوزاز دو دهستان‌به‌نامهای‌اصلاندوز وقشلاق‌غربى‌( سازمان‌...، 7) و جمعاً 96 آبادی‌ تشکیل‌ شده‌ که‌ 293 ،16نفر ( 362 ،2خانوار) را در خود جای‌ داده‌ است‌ ( آمارنامه استان‌ اردبیل‌، 18، 55). از میان‌ آبادیهای‌ این‌ بخش‌ که‌ 3/28% از مجموع‌ آبادیهای‌ شهرستان‌ پارس‌ آباد را تشکیل‌ مى‌دهند، تنها 65 آبادی‌ دارای‌ سکنه‌ است‌. مرکز این‌ بخش‌ شهر کوچک‌ اصلاندوز است‌ ( سازمان‌، نیز آمارنامه استان‌ اردبیل‌، همانجاها).
اصلاندوز ناحیه‌ای‌ کوهستانى‌، اما گرمسیری‌‌ ( فرهنگ‌ جغرافیایى‌، همانجا)، چنانکه‌ هوای‌ آن‌ در تابستان‌ گرم‌ و در زمستان‌ معتدل‌ است‌ (خاماچى‌، 211؛ جغرافیا...، 1/205)؛ با این‌ حال‌، این‌ ناحیه‌ کم‌ ارتفاع‌ترین‌ قسمت‌ مرزی‌ حوضة ارس‌ به‌ شمار مى‌رود («ایران‌1»، .(49-50
آثار قدیمى‌ چندی‌ در این‌ ناحیه‌ بر جای‌ مانده‌ است‌، از جمله‌ تپه نسبتاً بزرگى‌ به‌ ارتفاع‌ حدود 30 متر که‌ پیرامون‌ آن‌ 500 ،1متر است‌، در جنوب‌ غربى‌ شهر کوچک‌ اصلاندوز، در محل‌ فروریختن‌ دره‌ رود (قره‌سو) به‌ ارس‌ دیده‌ مى‌شود که‌ به‌ تپه نادر (یا تپه نادری‌) موسوم‌ است‌؛ قدمت‌ این‌ تپه‌ را به‌ هزاره اول‌ پیش‌ از میلاد نسبت‌ داده‌، و آن‌ را تا اواخر سدة 11ق‌ مسکونى‌ دانسته‌اند. علاوه‌ بر این‌، در آبادی‌ اولتان‌، واقع‌ در 39 کیلومتری‌ شمال‌ شهر اصلاندوز، قلعه‌ای‌ در کنار ارس‌ قرار دارد که‌ آن‌ را به‌ دوره اشکانى‌ مربوط مى‌دانند؛ این‌ قلعه‌ نیز تا سدة 12ق‌ مورد استفاده‌ بوده‌ است‌. دیواری‌ خشتى‌ به‌ قطر حدود 6 متر گرداگرد این‌ قلعه‌ را فرا گرفته‌، و آثار خندقى‌ بزرگ‌ به‌ عرض‌ 30 متر در 3 جهت‌ آن‌ برجای‌ مانده‌ است‌ (ترابى‌، 2/662 -663).
در ناحیه اصلاندوز آثار 9 گورستان‌ مربوط به‌ هزاره اول‌ پیش‌ از اسلام‌ یافت‌ شده‌ است‌. تپه اسلامى‌ (عودجه‌) در 11 کیلومتری‌ شهر اصلاندوز با سفالهای‌ خشتى‌ و لعابدار سده 10ق‌، و تپه اصلاندوز در یک‌ کیلومتری‌ شهر اصلاندوز با آثار مشابه‌ از همان‌ زمان‌، از دیگر آثار برجای‌ مانده‌ در این‌ ناحیه‌ به‌ شمار مى‌روند (همو، 2/664 - 665). تاج‌گذاری‌ نادرشاه‌ افشار را به‌ تفاوت‌ در تپه نادری‌ ( جغرافیا، همانجا) و قلعة اولتان‌ (ترابى‌، 2/664) دانسته‌اند.
شهر اصلاندوز: اصلاندوز شهر کوچکى‌ است‌ که‌ در 39 و 26 عرض‌ شمالى‌ و 47 و 23 طول‌ شرقى‌، در محل‌ پیوستن‌ قره‌سو به‌ ارس‌ ( تهران‌...، و در 120 کیلومتری‌ شمال‌ غربى‌ بیله‌سوار قرار گرفته‌ است‌ ( فرهنگ‌ جغرافیایى‌، 2/25).
این‌ شهر به‌ سبب‌ موقعیت‌ خاص‌ خود و حوادث‌ معاصر، به‌ ویژه‌ جنگهای‌ 10 ساله روسیه‌ با ایران‌ (1218- 1228ق‌)، دارای‌ اهمیت‌ است‌.معبر اصلاندوز به‌عنوان‌ محل‌نفوذ به‌خاک‌ آذربایجان‌به‌خصوص‌ در جنگهای‌ هفتگانه عباس‌ میرزا با روسها پیوسته‌ مورد استفاده‌ بوده‌ است‌ (مفتون‌، 237، 270، 274، 291، 294؛ باکیخانوف‌، 189؛ هدایت‌، 9/410؛ تهران‌، همانجا).
در هنگامه جنگ‌ روسیه‌ با ایران‌ (1227ق‌/1812م‌)، زمانى‌ که‌ نمایندگان‌ روسیه‌ و ایران‌ در محل‌ اصلاندوز در حال‌ مذاکره‌ بودند (هدایت‌، 9/483؛ سپهر، 140)، روسیه‌ و انگلستان‌ در اروپا با یکدیگر به‌ توافق‌ رسیدند و سفیر انگلیس‌ (سر گور اوزلى‌) به‌ افسران‌ انگلیسى‌ که‌ مأمور آموزش‌ نظامى‌ قوای‌ ایران‌ بودند، دستور داد که‌ در مناقشه ایران‌ و روس‌ مداخله‌ نکنند (کرزن‌، ؛ I/578 نیز نک: مفتون‌، 295). متعاقب‌ آن‌، قوای‌ روسیه‌ در اصلاندوز به‌ سپاه‌ ایران‌ شبیخون‌ زد (همو، 295-296؛ اعتضاد السلطنه‌، 352-353؛ باکیخانوف‌، 196) و با وارد ساختن‌ تلفات‌ و صدمات‌ ناگهانى‌ بر قوای‌ ایرانى‌ (هدایت‌، 9/484- 485؛ تهران‌، همانجا)، با وساطت‌ دولت‌ انگلستان‌، ایران‌ را وادار به‌ صلح‌ و پذیرش‌ عهدنامه گلستان‌ (29 شوال‌ 1228ق‌/12 اکتبر 1813م‌) کرد (شمیم‌، 64). به‌ دنبال‌ آن‌ تمامى‌ قلمرو ایران‌ در شمال‌ ارس‌ از دست‌ رفت‌ («ایران‌»، .(288
اصلاندوز در 1293ش‌/1914م‌ تنها مجموعه‌ای‌ از کلبه‌های‌ ساخته‌ شده‌ از نى‌ و حصیر بود که‌ معدودی‌ چادرنشین‌ از آن‌ استفاده‌ مى‌کردند ( تهران‌، همانجا). این‌ آبادی‌ در اواخر دهة 1320ش‌ هنوز روستای‌ بسیار کوچکى‌ به‌ شمار مى‌رفت‌ که‌ تنها دارای‌ 25 نفر سکنه‌ بود ( فرهنگ‌ جغرافیایى‌، همانجا). جمعیت‌ اصلاندوز در 1355ش‌ به‌ 424 ،1نفر (259 خانوار) ( فرهنگ‌ آبادیها، 1355ش‌، 9/133) و در 1365ش‌ به‌ 042 ،2نفر (329 خانوار) رسید ( فرهنگ‌ آبادیها، 1365ش‌، 24). مطابق‌ همین‌ داده‌ها، جمعیت‌ 6 ساله‌ و بیشتر اصلاندوز 5/74% از کل‌ جمعیت‌ آنجا را تشکیل‌ مى‌دهد که‌ 1/ 48% از این‌ عده‌ باسواد هستند (همانجا).
یکى‌ از علل‌ اصلى‌ گسترش‌ اصلاندوز و تبدیل‌ آن‌ از یک‌ روستا به‌ نقطه شهری‌، فعالیتهای‌ عمرانى‌ در دشت‌ مغان‌ بوده‌ است‌. احداث‌ سد مخزنى‌ میل‌ مغان‌ در محلى‌ به‌ نام‌ قزل‌ قشلاق‌ واقع‌ در 3 کیلومتری‌ اصلاندوز (1349ش‌) و از این‌ طریق‌ امکان‌ به‌ زیر کشت‌ بردن‌ 90 هزار هکتار از اراضى‌ دشت‌ (شاهسوند، 121؛ خاماچى‌، 211-212)، خود از عوامل‌ بنیادی‌ رشد این‌ محل‌ به‌ شمار مى‌رود، چنانکه‌ گروهى‌ از کارگران‌ و کارمندان‌ فنى‌ سازمان‌ آب‌ و برق‌ سد، در این‌ محل‌ زندگى‌ مى‌کنند (همو، 211).
شغل‌ اهالى‌ اصلاندوز به‌ طور سنتى‌ بیشتر زراعت‌، باغداری‌ و گله‌داری‌ است‌ ( فرهنگ‌ جغرافیایى‌، 4/25؛ فرهنگ‌ آبادیها، 1365ش‌، همانجا)؛ چنانکه‌ 100 ،5رأس‌ گوسفند و بز، و 500 ،2رأس‌ گاو و گوساله‌ در این‌شهر کوچک‌ نگهداری‌مى‌شود (همان‌، 25). محصولات‌ کشاورزی‌ اصلاندوز عمدتاً غلات‌ و حبوبات‌ است‌ ( فرهنگ‌ جغرافیایى‌، همانجا). شهر کوچک‌ اصلاندوز با برخورداری‌ از امکانات‌ و تسهیلات‌ محلى‌، مرکز خدمات‌ روستاهای‌ پیرامون‌ به‌ شمار مى‌رود ( فرهنگ‌ آبادیها، 1365ش‌، همانجا؛ فرهنگ‌ اجتماعى‌...، 132-133
مذهب‌ اهالى‌، شیعه‌، و زبان‌ آنان‌ ترکى‌ است‌.

نویسنده: آیت جهانبانی کارشناس ارشد وپژوهشگر برنامه ریزی شهری

ایمیل نویسنده: E-mail:Jahanbani_Urbanplanner@yahoo.com

                                                   در مورد طایفه قوجه بیگلو

  نقل از مرحوم حاج رحيم بيگ زاده -به قلم دهنز عباس زاده نوه آن مرحوم

مجمو عه اي از عكس هاي خان ها و كساني كه در طايفه  نقشي داشتند

پارس‌آباد برآيند موقعيّت جغرافيايي و اقتصادي مغان است. حدود 50 سال پيش، آنگاه كه برنامه‌ريزان كشاورزي ايران چشم گشودند و مغان را «ديدند»، پارس‌آباد جوانه زد و به سرعت رشد كرد.
اين رشد به قدري سريع بوده است كه امروزه پارس‌آباد شهري است با مختصّات خاصّ خود: شهر مهاجران، شهر اسكان‌يافتگان عشاير و ايلات، شهر توليد گندم و ذرّت و پنبه و قند، شهر كارخانه‌ها و شهر كار.
از گذشته‌هاي دور نقطه‌اي كه شهر كار، در آن واقع است، چه مي‌دانيم؟ اطّلاعات اندك ما در باره‌ي‌ آن بخش از تاريخ كره‌ي زمين، كه در ادوار زمين‌شناسي، از هم مي‌گسلد و گم مي‌شود؛ نشان مي‌دهد كه «مغان تا اوايل دوران سوّم زمين‌شناسي به صورت درياي كم‌عمق، در زير آب بوده است و چون ارتفاع كمتري نسبت به سطح آبهاي آزاد دارد (پارس‌آباد حدود 30 تا 40 متر) تا نيمه‌ي دوّم دوران سوّم، شكل خليج داشته است. از اين دوران به بعد، بر اثر كاهش تدريجي آب، به صورت جلگه‌ي وسيعي بين رود كر و ارس شكل گرفته و اكنون حدود سه ميليون سال است كه صورت خشكي دارد»(1)
مي‌دانيم كه بخش عمده‌ي اين سه ميليون سال در «نقطه‌ي تاريك تاريخ»(2) واقع است و دانش ما در مورد رويدادهاي آن بسيار اندك، غير يقيني و تنها مبتني بر فسيل‌شناسي و شناخت عمر رسوبات است. پيشتر كه مي‌آييم اندك ـ اندك در مي‌يابيم كه به قول زيست شناسان، «حدود يك ميليون سال از پيدايش آدمي بر روي زمين مي‌گذرد.»(3)
حقيقت آن است كه بخش روشن اين يك ميليون سال، به سختي بر10هزار سال بالغ ميشود. به اين معني كه كمتر ملّتي را ميتوان پيدا كرد كه تاريخ روشن 10 هزار ساله داشته باشد. چه ابتداي بخش روشن تاريخ، اختراع خط است و اختراع خط، حتّي با سخاوتمندي خاصّي كه در اندازه گيري عمرهاي تاريخي به عمل مي‌آيد، به سختي تا «هفت هزار سال» بالغ مي‌شود.(4)
روشن است كه از اين نظر وضع مغان ـ زادگاه و زيستگاه پارس‌آباد ـ پوشيدگي پيچيدگي و ايهام بيشتري دارد.

مورّخين و گزارشگران پارس‌آباد كه با احساس غروري تحسين‌برانگيز، از كتاب درسي جغرافياي استان اردبيل، سال دوّم آموزش متوسّطه‌ عمومي، نقل مي‌كنند كه «جلگه‌ي مغان روزگاري آباد بوده و تمدّني داشته كه بعدها بر اثر حوادث نامعلومي از ميان رفته است»(5) و آبادي اولتان را بازمانده‌ي 12 شهري مي‌دانند كه به اسامي 12 ماه سال، در كنار ارس بنا شده بوده است،(6) در صدد برنيامده‌اند كه روشن كنند چرا بايد تمدّني در ساحل رودخانه‌اي پر آب و زميني با خاك زراعي مرغوب، آنچنان نابود شود كه ديگر تا قرنها كوچكترين ادامه‌اي نداشته باشد.
اينكه شهري يا شهرهايي بر اثر زلزله يا فرو رفتگي زمين از بين برود، عجيب نيست. شگفت‌آور و سؤال برانگيز آن است كه ساحل رودخانه ارس از نابودي آن شهرها! تا اواسط سده‌ي حاضر، ‌لم‌يزرع و غير مسكون باقي مانده و تنها مرتع زمستاني شبانكاران باشد، تا آنكه در سال 1328 هجري شمسي به نام قوچ‌قشلاقي(7) نمود پيدا كند!

بقیه در ادامه مطلب

هنگامی که شعله های جنگ جهانی اول به خاموشی گرایید دگرگونی هایی در جغرافیای سیاسی و حاکمیت بسیاری از کشورها پدید آمد. در روسیه حکومت (افزون بر) سیصد ساله ی خاندان رومانوف در اثر مشکلات ناشی از جنگ و ناآرامی های درونی در سال 1917.م به پایان رسید و بعد از وقفه ای چند ماهه، دولت بولشویکی لنین به عنوان اولین حکومت کمونیستی جهان زمام امور را به دست گرفت و برای رویارویی با نیروهای وفادار به تزار و تثبیت قدرت خود دراولین گام با دادن امتیازاتی، پیمان سازش را با آلمان ها و متحدانش بست و از صحنه ی جنگ بیرون رفت. بدین ترتیب سازمان نیروهای روسی مستقردر صفحات شمالی ایران و قفقاز دچار فروپاشی گردید و ارتشیان عثمانی در بیشتر مناطق توانستند پیشروی کرده جایگزین آنها شوند.

مردمان قفقاز متشکل از گرجی ها، ارامنه و مسلمانان در شرایطی که سلطه ی روس ها را بر سر خود نمی دیدند برای اعلام جدایی از روسیه، فدراسیون قفقاز را به وجود آوردند اما با پیشروی وتعرض ترک های عثمانی، این تشکیلات نوبنیاد فروپاشید و زمینه برای ظهور و اعلام موجودیت جمهوری سه گانه ی قفقاز، یعنی گرجستان، ارمنستان و آذربایجان در ماه مه 1918 .م فراهم گردید. در این رویکرد آنچه که باعث شگفتی شد و واکنش هایی را برانگیخت، برگزیدن نام«آذربایجان» به سرزمینی بود که در گذشته هرگز به این نام خوانده نشده بود. سرزمینی که در طول تاریخ با نام های «آلبانیای قفقاز» (در متون یونانی)، «آلوانک» (در متون ارمنی) و اران و الران (در متون فارسی و عربی) نامیده می شد .

جدایی اران به همراه دیگر مناطق قفقاز زخمی بود که طی جنگ های ایران و روس بر پیکره ی ایران وارد شد و این بار اعلام استقلال آن بعد از نود سال با نامی غیر حقیقی، نگرانی های دیگری را برانگیخت. بدیهی است اگر مسلمانان قفقاز برای جمهوری نوبنیاد خود نامی غیر از «آذربایجان» را که با واقعیت های تاریخی سرزمینشان منطبق می نمود، بر می گزیدند، شبهه ای را نزد آگاهان و مسئولان سیاسی و فرهنگی پیش نمی آورد. لیکن ناصوابی این نامگذاری و افزون بر آن وابستگی هیأت حاکمه اران به ترکان عثمانی که همزمان با حضورشان در قفقاز، آذربایجان را نیز به اشغال خودشان درآورده بودند، این گمان را تقویت می کرد که توطئه ای برای تجزیه ی آذربایجان از ایران در حال انجام است.

پایداری این جمهوری مستعجل بیش از دو سال به درتزا نکشید و ترکان کمالیست آن را با دولت بولشویکی لنین معامله کردند، و اران با نام آذربایجان همراه با دو جمهوری دیگر قفقاز ضمیمه ی شوروی گردید. حاکمان جدید نیز نه تنها جبران مافات نکردند و نام آذربایجان را با عنوان جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجانیان برای سرزمین اران نگه داشتند بلکه با تئوری پردازی های نادرست و تاریخ سازی های دروغین ادعا کردند که آذربایجانیان از ابتدا یک ملت و قوم بوده اند که سرزمین آنها در جنگ های ایران و روس دو نیم گشته، بخش شمالی آن در مسیر پیشرفت و ترقی و آزادی و رفاه قرار گرفته و بخش جنوبی آن در دست زمامداران مرتجع ایران اسیر مانده است.

با فروپاشی شوروی و استقلال جمهوری های قفقاز در سال 1990.م متأسفانه این تفکر همچنان به عنوان هویت قومی وملی باقی مانده و از سوی زمامداران ومحافل به اصطلاح فرهنگی آن کشور با شدت بیشتری ترویج می گردد.

بقیه در ادامه مطالب

دکتر رضایی بنفشه مجید

اکبر وطن خواه سادات

مهندس ابوالفضل نظری

چکیده . اگر شهرها را به مثابه ارگانیسمهای پویاو کانون فعالیتهای انسانی بررسی کنیم ، می بایست کاربریهای فضای سبز را به عنوان یکی از مهمترین عناصر حیاتی آن بپذیریم. رشد سریع جمعیت و توسعه بی رویه فیزیکی شهرها ، بروز انواع آلودگیهای شیمیایی، صوتی ، بصری ، افزایش قیمت زمین و کاربریهای تجارتی ، مسکونی ، صنعتی و وقوع انواع بحرانهای زیست محیطی و عدم توجه به برنامه ریزی شهری مشارکتی در توسعه و نگهداری فضای سبز، دلایلی هستند که موجودیت این بخش از شهر را تهدید می کنند.

 متن کامل بصورت PDF 

(لطفا کلیک راست و save target as را انتخاب کنید.)

منبع: مغان ارس                 

دشتی گسترده در ساحل جنوبی رود ارس که امروزه به نام دشت مغان میشناسیم منطقه ایست با وسعت تقریبی 350 هزار هکتار که در  30 -39و  45- 47 درجه ودر طول 30- 47و 48 درجه از نصف النهار واقع شده است.

مغان جمع کلمه مغ است که به علمای دین مزدایی گفته میشود. پس از ظهور دین زرتشت و رواج آن،مغ ها برای آنکه خود را به مردم و دستگاه حکومت نزدیک کنند کلمه مغ را با کلمه موید مترادف پنداشتند که هر دو به علما و مفسرین کتاب دینی زرتشتی (اوستا) اطلاق می گشت. مغان یا مغ ها یکی از هفت طایفه ماد بوده است.

در عصر حاضر مردم بومی منطقه بخصوص عشایر  شاهسون مغان را آران نیز می گویند و کلمه ای است که در مقابل ییلاق گفته می شود و به سرزمین گرمسیر اطلاق می گردد.

از مهمترین وقایع این منطقه این که سرسبزی و شادابی زاید الوصف این خطه از طرفی و فراوانی علوفه  جهت تعلیف دامها و اسب ها از طرف دیگر نادر شاه افشار را بر ان داشت که مغان را یرای تاجگذاری برگزیند.

در باب وجه تسمیه مغان جمعی از محققان بر این عقیده اند که سالی یکبار پیشوایان آئین زرتشت در آنجا گرد می آمدند و مجالس دینی ترتیب می داده اند  و مجالس بحث  و فحص در باب مسایل دینی ترتیب می داده اند و چون معمولا جلسات دینی در جوار مقدس ترین  مکانهای هر مذهب تشکیل می شود ترتیب اجتماعات مذهبی مؤبدان زرتشتی در این سامان نشانگر آن است که این منطقه از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است...

                                                                                                                       مرجع: کتاب مغان در «گستره تاریخ»

                                                                                                                              اثر مرحوم استاد عزیزالله قلمی

اما به این منطقه زیبا و باستانی مغان هیچ رسیدگی نمی شود و روز به روز از ارزش مغان کاسته میشود ، اگر مسئولان منطقه ارزشی قائل بشوند حتما دولت هم ارزشی قائل و رسیدگی میکند.

عزیزان ، مغان قدمتی دیرینه دارد اما به دلیلی که در فوق اشاره شد شاید در کشورمان از هر کسی بپرسیم که مغان را می شناسی شاید بگوید نه! بله عزیزان همین طور است  اما شاید کمتر کسی کلمه مغان یا منطقه مفان را بشناسد ، خود من نیز از هموطنانمان پرسیدم بعضی از آنها گفتند که « آره ... مغان مال چهل سال پیشه » اما همین طور نیست آنها مغان را با شهر پارس آباد قاطی می کنند...

                                                                                                        به امید سر افرازی مغانمان

ایل شاهسون در آغاز از ۳۲ طایفه تشکیل می‌‌شد، ولی امروزه به تعداد این طایفه‌ها با توسعه تیره‌های سابق و یا تجزیه طایفه‌های کوچک‌تر افزوده شده.

شاهسون مشکین شهر از ۳۲ طایفه زیر تشکیل شده است. حاجی خوجالو، اجیرلو، جوادلو، جوروغلو، گده بیگلو، گیکلو، مستعلی بیگلو، سرخان بیگلو، مرادلو، جانی یارلو، دمیرچی لو، تالش، میکائیل لو، هومن لو، قوردلو، عیسی لو، کورعباسلو، قوجابیگلو، مغان لو، پیرآیوتلو، قره قاسملو، ساری جعفرلو، عرب لو، خلیفه لو، ادولو، زرگرلو، بیگدلو، سروانلار، حسین خان بیگلو، علی بابالو، سیدلو و جعفرلو.

رهبری طایفه ارثی نیست و بر اساس ریش سفیدی، درایت و اعتبار افراد است. در حال حاظر ایلخان یا رهبری واحدی برای ایل وجود ندارد و تصمیمات مربوط به وقت و مسیر کوچ و مراتع از طریق مشورت و ارتباط بزرگان طایفه صورت می‌‌گیرد.

ایل شاهسون در زمان شاه عباس صفوی از ادغام تعدادی از تیره‌های قزلباش و به منظور تضعیف سرکردگان قزلباش ایجاد شد. شاهسون به زبان ترکی آذربایجانی به معنای دوستداران شاه است.

محمد کریم‌زاده، در "شاهسون‌های فارس، پیشینه تاریخی شناخت شاهسون‌ها". دوره ۱۲، ش ۱۳۶ و ۱۳۷ (بهمن و اسفند۵۲): ۷۵-۷۸.می نویسد:

پیشینه‌ تارییخی شاهسونان به زمان پادشاهان صفوی می‌رسد نویسندگان تواریخ و سفرنامه‌ها در این قول معتقند که شاه‌عباس بزرگ برای کاستن نفوذ و نیروی حکمرانان سی‌ودو طایفه‌ قزلباش که درآن روزگار تمشیت و ادارهٔ همه‌ امور مملکت را در دست داشتند و قدرتی بزرگ و خودکامه در برابر پادشاه بشمار می‌آمدند به ایجاد سپاهی مجهز و منظم در یکدستهٔ پیادهی تفنگدار و یکدستهٔ سواره همت کرد.

علی‌الظاهر، بهانه‌ آن پادشاه از تشکیل و تجهیز این قشون پدید آوردن نیروئی رزم‌آور و ورزیده در برابر قوای «ینگیچری» دولت عثمانی بود اما هدف واقعی و پنهانی وی مقابله با امرای خودسر و نافرمان قزلباش و ازمیان برداشتن قدرت و اعتبار ایشان بشمار می‌‌آمد.

در دو قرن اخیر وقایع بسیاری در قلمرو شاهسونها اتفاق افتاده است.در سال ۱۱۹۲ هجری شمسی عباس میرزا به کمک شاهسونها بر علیه روسیه لشکر کشی کرد. در پی عهدنامه گلستان این ایل مناطق بسیار قشلاقی را در تالش و شمال دشت مغان از دست داد. در سال ۱۲۰۵ ایل ساهسون به نفع هر دو طرف وارد جنگ شد. شاهسونهای شمال مغان در پشتیبانی از روسها و شاهسونهای جنوب مغان به اتفاق ایل افشار به حمایت از قشون عباس میرزا جنگیدند. بر اساس قرارداد ترکمنچای ۱۲۰۷ شمسی قسمت شمالی مراتع قشلاقی در اختیار روسها قرار گرفت. در سال ۱۲۸۴ طایفه قوجا بیگلوی شاهسون بر علیه روسها قیام کرده و درگیر شدند. شاهسونهای قره داغی به رهبری بیوک خان فرزند رحیم خان قره داغی در سال ۱۲۸۳ هجری شمسی با مشروطه حواهان درگیر شدند که منجر به شکست آنها در برابر قوای ستارخان شد

تصاویر نوروزی از پارس آبادمغان

شما هم می توانید تصاویر نوروزی خود را به ما ارسال نمایید.