رسم وفا "فوضولي"، سنده کماله يئتميش
خوش کامل زمان سان، احسنت بو کماله
ملا محمد فوضولي تخمينأ 1498 نجي ايلده عراقين کربلا شهرينده دوغولموش و تحصيلاتيني بغداددا قورتارميشدير.
ايلک دفعه اولو آذربايجان شاعيري ((گنجه لي نظامي)) نين ((ليلي و مجنون)) اثريني آنا ديلينده بويوک صنعتکارليقلا قلمه آلميش و ((بنگ وباده))و((صحبت الاثمار)) کيمي تمثيلي اثرلري يازميشدير. شاعيرين تورکيه حکمداري سلطان سليمانا يازديغي تورکجه عريضه ادبيات تاريخينده ((شکايتنامه)) آدي ايله مشهور دور.
فوضولي تورک، عرب و فارس ديللرينده قصيده لري آيريجا بير اثر کيمي ترتيب ائديب و اونلارا خصوصي بير مقدمه ده يازميشدير. او فارس ديلينده ديوان دان علاوه، ((رند و زاهد))و((صحت ومرض)) آدلي نثر، ((هفت جام))و ((انيس القلب)) آدلي منظوم اثرلر و عرب ديلينده ((مطلع الاعتقاد)) آدلي بير فلسفي اثر يازميش دير.
فوضولي بويوک انسان سئور بير شاعير دير. او انساني بيليک لي، امک سئور و عدالت لي گورمک ايسته يير و دورونون قان ايچه ن حکمدارلارينا، شاه و شاهزاده لرينه و عموميتله سرايلارين اسارتينه و ظولمونه قارشي نفرتيني بيلديرير.
فوضولينين محبت ترانه لري بو گونده اوز يوکسک بديعي قودرتيني ساخلايير و ايلک دفعه ميلادي 1828 ايلينده تبريزده چاپ اولونان فوضولينين ديواني ايستانبولدا، بولاقدا، قازاندا، تاشکندده، خيوه ده، باکي دا و تورک دونياسينين باشقا شهرلرينده چاپ اولونوب و روس، آلمان، فرانسه و انگليس ديللرينه ده چئوريلميشدير.
فوضولي 1558 نجي ايلده کربلادا وفات ائتميشدير.
فوضولي نين آدي آذربايجان ادبياتينين زيروه سينده عصرلرجه پارلاياجاق و اونون ياراتديغي اثرلر بوتون تورک ائللرينين اوره کلري و ديللرينده ياشاياجاقدير.
ح. آراسلي
فوضولي
شعرينله، فيکرينله دولويام اوستاد
ائله بيل اوره ييم باهارلا دولوب
گئجه- گوندوز يازيب، پوزدوغوم سوزلر
سانکي گول- چيچک دير، بير اوشاغ يولوب
دسته باغلاماغي باجارمير آنجاق
گاه بونو- گاه اونو گوتورور، باخير
موشکوله دوشموشم، قيناما اوستاد
آدينا باغلانيب بو دسته آخي!
سني آختاريرام سوزلر ايچينده
يوخ، آدينا لاييق سوز آختاريرام
درديني، ناله ني دويان بير اوره ک
موحنتيني گوره ن گوز آختاريرام
بيليرم ائل دردي، وطن حسرتي
قورو سازاق کيمي سني کسيبدير
هر وطن دئينده ياشاريب گوزون
دوداغين تيتره ييب، ديلين اسيبدير
وطن بعضأ دردلي، بعضأ نشه لي
دوشونن، يارادان انسان دئمکدير
يوز چايي، يوز چولو، يوز د اغي اولسون
انسانسيز بير تورپاغ نييه گرکدير!
تورپاق سيز انساندا يوواسيز قوشدور
عومرون بورانيندان نئجه قورونسون
قانادلي بير قوشدا، نه قدر اوچسا
آخيردا گرکدير بير يئره قونسون
داغلاردا گورموشم، قايالاردا من
باشي بولودلاردا شلاله لرده
بوداقلاري بيتراق بهرلي باغلار
چوله يانغين سالان تر لاله لرده
بس نئچين يوردومون داشي، تورپاغي
هر چولدن- چمندن منه عزيز دير؟
نه دندير آرازين بولانليق سويو
دورو گوز ياشيندان منه تميزدير؟
دئييرلر عراقدان آيريلماميسان
عومرون کربلادا باغداددا کئچيب
اگر دوغما ايدي سنه او يئرلر
نييه بوتون عومرون فرياددا کئچيب؟
بير داش اوره کلي يه کونول وئرميسن
يانديريب قلبيني کوله دونده ريب
بس نئجه حکمتدير يانان اوره کدن
چيخان هر سوزونو گوله دونده ريب
يانيق نغمه لرين ياييلدي ائله
اوميدين گوزونده بير چنه دوندو
بيرجه مورادينلا دونمه دي دوران
مورادينا قارشي دوندو، نه دوندو
اوره ييم شعرينله دولودور اوستاد!
يازيب- پوزدوقلاريم واراق- واراق دير
بو چتين يوللاردا منزيل باشينا
مني محبتين آپاراجاقدير
بو مطلبي يازان رسول رضا
اَهَر، شهر و مركز شهرستانى به همين نام در استان آذربايجان شرقى. دربارة سبب نامگذاري اين شهر گفتهاند: چون در اين منطقه درخت اَهَر (در عربى اَهْر = وَن يا زبان گنجشك) فراوان بوده، شهر به اين نام معروف شده است ( آنندراج؛ هدايت، 130؛ فرهنگ جغرافيايى...، 7/58).
شهرستان اهر: اين شهرستان يكى از 16 شهرستان آذربايجان شرقى است كه تقريباً در شمال استان و نزديك مرز جمهوري آذربايجان واقع است ( سازمان تقسيمات...، 1-4؛ آمارنامه...، نقشة شهرستان اهر). شهرستان اهر از شمال با شهرستانهاي كليبر و جلفا، از باختر با شهرستان مرند، از جنوب با شهرستانهاي شبستر، تبريز و هريس، و از خاور با استان اردبيل همسايه است ( سرشماري عمومى، استان، نقشة شهرستان اهر). شهرستان اهر با 9/521 ،5كم 2 مساحت ( آمارنامه،13) از 4 بخش به نامهاي مركزي، خاروانا، ورزقان و هوراند، و مجموعاً 16 دهستان و 442 آبادي داراي سكنه تشكيل شده است ( سازمان تقسيمات، 1؛ سرشماري عمومى، استان، پانزده). شهرستان اهر، پيش از اين ارسباران (ه م) ناميده مىشد.
ويژگيهاي طبيعى: شهرستان اهر در منطقة كوهستانى ارسباران قرار گرفته كه ارتفاعات آن داراي جهتى خاوري - باختري، و قلههاي مرتفع و برفگير و درههاي عميق است (خاماچى، 219). از قلههاي مرتفع آن قاباخ تپه ( 814،2متر)، قازان قلعه ( 592،2متر)، چراغلى ( 550،2متر) و قوشهداغ ( 150،3متر) را مىتوان نام برد ( فرهنگ جغرافيايى، 7/55؛ جعفري، كوهها...، 1/57 - 58، 189، 386، 387). معادن مس، آهك، سيليس و سنگ ساختمانى در اين نواحى يافت مىشود ( فرهنگ جغرافيايى، همانجا).
شهرستان اهر جزو حوضة آبريز درياي خزر به شمار مىآيد و رودهاي آن به طور عمده در نهايت به ارس مىريزند. مهمترين رود آن، اهر چاي است كه از دامنة خاوري كوه كَسَبه سرچشمه گرفته، پس از طى 132 كم به رود قرهسو و نهايتاً به رودارس مىريزد (جعفري، رودها...، 116، 241، 321). رود دائمى كليبرچاي و رودهاي فصلى حاجيلر چاي و مرز رودچاي، ديگر رودهاي جاري در شهرستان اهر هستند (همان، 199، 402، 447).
در شهرستان اهر چشمههاي آب معدنى بسياري وجود دارند كه برخى از آنها عبارتند از: آب معدنى گازدار عربشاه، آب معدنى متعلق، آب معدنى آبريس، آب معدنى مشك عنبر، آب معدنى آستامال و آبگرم درة آبش احمد (خاماچى، 219، 221). ارتفاعات و درههاي اين نواحى از درختان جنگلى همچون راش، ون، بيد و گلابى وحشى و مراتع پوشيده شده است (همو، 219؛ فرهنگ جغرافيايى، همانجا). ويژگيهاي طبيعى اين نواحى زيستگاه مناسبى براي برخى جانوران و پرندگان مانند خرس، گراز، گرگ، روباه، كبك، بلدرچين و داركوب، و دوزيستانى مانند سوسمار و لاكپشت فراهم آورده است (همانجا).
ويژگيهاي اقتصادي - اجتماعى: جمعيت شهرستان اهر برمبناي سرشماري 1375ش، 028 ،198نفر ( 966،37خانوار) بود كه 84/40% از آن ساكن نقاط شهري و 08/59% ساكن نقاط روستايى و بقيه غير ساكن بودهاند ( سرشماري عمومى، شهرستان، شانزده).
شهرستان اهر از لحاظ زراعت و دامداري در استان آذربايجان شرقى درخور اهميت است، و افزون بر آن، صنايع كارگاهى و دستى نيز دارد( فرهنگ جغرافيايى، 7/56). محصولات آن بيشتر گندم، جو، حبوبات، سيب زمينى، پياز، سيب درختى، انگور و انار است ( فرهنگ اقتصادي...، «3/20-4/20»). پرورش گوسفند، بز، گاو، گاوميش، شتر، اسب و نيز طيور و زنبور عسل در اين نواحى رايج است. از صنايع عمدة كارگاهى شهرستان اهر آردسازي، موزاييكسازي، ريسندگى، چوببري، جوراببافى و آجرپزي را مىتوان نام برد. صنايع دستى آن بيشتر قالىبافى، گلدوزي و بافندگى است ( فرهنگ جغرافيايى، همانجا).
مراتعشهرستاناهر زمستانگاهوتابستانگاه دو ايل قرهداغارسباران و ايل سون است. همچنين طايفة مستقل اينانلو نيز تابستانها را در شهرستان اهر مىگذرانند ( سرشماري اجتماعى...، 17).
از آثار كهن برجاي مانده در شهرستان اهر، قلعههاي نودوز، جوشين، آستامال، سنگ نبشتة سقين دل، مسجد خروانق، حمام تاريخى كردشت و بقعة شيخ شهابالدين اهري را مىتوان نام برد ( جغرافيا...،1/194- 195). مردم اهر به زبانهاي تركى و فارسى سخن مىگويند و شيعة دوازده امامى هستند ( فرهنگ جغرافيايى، 7/59).
شهر اهر: اين شهر كه مركز شهرستان اهر است، در 47 و 4 طول شرقى و 38 و 28 عرض شمالى و در ارتفاع 360 ،1متري از سطح دريا قرار گرفته است. اهر در 120 كيلومتري شمال خاوري تبريز و بر سر راه تبريز به مشكين شهر واقع است. براساس سرشماري 1375ش، جمعيت شهر 745 ،77نفر ( 711،15خانوار) گزارش شده است ( سرشماري عمومى، شهرستان، چهل). شهر در منطقهاي كوهستانى جاي دارد و ارتفاعات قاشقاداغ ( 149،3متر) در جنوب شرقى، بزكش ( 613،2متر) در جنوب، و شيور ( 652،2متر) در شمال شرقى، آن را در برگرفتهاند ( فرهنگ جغرافيايى، 7/57). حداكثر دماي آن در تابستان 34 و حداقل آن در زمستان 27- سانتىگراد است و ميانگين بارش سالانة آن به 310 ميلىمتر مىرسد (همان، 7/58). رود اهرچاي در جنوب شهر در امتدادي غربى - شرقى جاري است و عليرضا چاي و رنگول چاي نيز از غرب شهر، و كيچك چاي از ميان شهر عبور مىكنند و شاخههاي متعدد آن، اهر و زمينهاي پيرامون آن را آبياري مىكند (همان، 7/57؛ جعفري، رودها، 116، 241، 321).
سرزمين اهر داراي گذشتهاي دور است. سنگ نبشتة اورارتويى، بر دامنة كوه زاغى واقع در شمال روستاي سقين دل، در نزديكى اهر (مشكور، 54 -57) و نيز بقاياي دژهاي ساسانى در اين منطقه (نك: ترابى، 2/368) گواه اين ادعاست. در سدههاي نخستين اسلامى، اهر از شهرهاي آبادان بر سر راه اردبيل به دبيل بوده است (ابن حوقل، 2/333). در حدود العالم، اهر قصبة ميمد (ميمند) معرفى شده است (ص 415). در اواخر سدة 6 و اوايل سدة 7ق، اهر مدتى تختگاه ملوك پيشتكين بود (زامباور، 296). در دورة صفويه، اهر به سبب وجود بارگاه شيخ شهابالدين اهري در آنجا، مورد توجه شاهان صفوي قرار داشت (اسكندربيك، 682، 757، 921) و مدتى نيز حاكمنشين قرهداغ شمرده مىشد (مرگان، 1/403؛ نفيسى، 2/131). در دورة قاجاريه و جنگ نخست ايران با روسيه (1218- 1228ق/1803-1813م)، اهر مدتى مركز فرماندهى عباس ميرزا برضد قواي روسيه بود (قوزانلو، 64). در شهريور 1320ش، شهر اهر و شهرهاي ديگر آذربايجان، مورد حملة هوايى نيروهاي شوروي قرار گرفت و عدهاي از مردم اهر در اين حمله، كشته شدند (خاماچى، 218).
مآخذ: آمارنامة استان آذربايجان شرقى (1374ش)، سازمان برنامه و بودجة استان آذربايجان شرقى، تهران، 1376ش؛ آنندراج، محمد پادشاه، به كوشش محمد دبيرسياقى، تهران، 1335ش؛ ابن حوقل، محمد، صورةالارض، ليدن، به كوشش دخويه، 1939م؛ اسكندر بيك منشى، عالم آراي عباسى، تهران، 1350ش؛ ترابى طباطبايى، جمال، آثار باستانى آذربايجان، تهران، 1355ش؛ جعفري، عباس، رودها و رودنامة ايران، تهران، 1376ش؛ همو، كوهها و كوهنامة ايران، تهران، 1368ش؛ جغرافياي كامل ايران، وزارت آموزش و پرورش، تهران، 1366ش؛ حدودالعالم، ترجمة حسين شاه، كابل، 1342ق؛ خاماچى، بهروز، فرهنگ جغرافيايى آذربايجان شرقى، تهران، 1370ش؛ زامباور، نسب نامة خلفا و شهرياران، ترجمة محمدجواد مشكور، تهران، 1356ش؛ سازمان تقسيمات كشوري، وزارت كشور، تهران، 1376ش؛ سرشماري اجتماعى - اقتصادي عشاير كوچنده (1366ش)، نتايج تفصيلى، استان آذربايجان شرقى، مركز آمار ايران، تهران، 1369ش؛ سرشماري عمومى نفوس و مسكن (1375ش)، نتايج تفصيلى، استان آذربايجان شرقى، مركز آمار ايران، تهران، 1376ش؛ همان، شهرستان اهر؛ فرهنگ اقتصادي دهات و مزارع، شهرستان اهر، جهاد سازندگى، تهران، 1363ش؛ فرهنگ جغرافيايى آباديهاي كشور (اهر)، سازمان جغرافيايى نيروهاي مسلح، تهران، 1376ش؛ فرهنگ جغرافيايى ايران (آباديها)، استان 3 و 4، دايرة جغرافيايى ستاد ارتش، تهران، 1330ش؛ قوزانلو، جميل، جنگ ده سالة ايران باروس، تهران، 1315ش؛ مرگان، ژاك، ايران، مطالعات جغرافيايى، ترجمة كاظم وديعى، تبريز، 1338ش؛ مشكور، محمدجواد، تاريخ اورارتو و سنگ نبشتههاي اورارتى در آذربايجان، تهران، 1345ش؛ نفيسى، سعيد، تاريخ اجتماعى و سياسى ايران در دورة معاصر، تهران، 1361ش؛ هدايت، رضاقلى، فرهنگ انجمن آراي ناصري، تهران، 1338ش. مژگان نظامى
منبع:http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=130&avaid=4145
آبشاحمد یکی از شهرهای استان آذربایجان شرقی ایران است. این شهر مرکز بخش آبشاحمد شهرستان کلیبر است. شهر کوچک آبش احمد در کیلومتر ۲۴ محور کلیبر به بخش خداآفرین در ۶۳ کیلومتری شمال غربی کلیبر قرار دارد. منطقه کوهستانی و آب و هوای آن سرد کوهستانی است. شهر آبش احمد دارای3 چشمه آبگرمبه نام هاي آب گرم آبش احمدو آبگرم يل سويو وآبگرم ايليجيخ است . از آثار تاریخی حومه شهر میتوان از قلعه کندی در جنوب شهر نام برد. نام قدیم شهر آبش احمد لو بودهاست. شهر آبش احمد بواسطه یک راه آسفالت با شهر هوراند ۵۴ کیلومتر فاصله دارد. سد خاکی ارس در 20 کیلومتری این شهر قرار دارد. همچنین امامزاده شاهزاده قاسم نیز در 10 کیلومتری این شهر است. جمعیت شهر در سال( ۱۳۷۵) ۱۹۷۴ نفربوده اما در سال 85 بیش از 5000 نفر جمعیت در آن زندگی میکنند. شغل اغلب آنها کشاورزی و دامپروری است.از بزرگتري مناطق صنعتي آذربايجان شرقي و يكي از بزرگترين كارخانه هاي منطقه در اين شر واقع است با نام كارخانه موزاييك و تيرچه سازي دنيوي است اين كارخانه بيش از 70% نيازهاي ساختماني منطقه را تامين مي كند. از چشمه هاي معدني اين شهر ميتوان كهريز و داش بولاغ و محرم بولاغي نام برد قلعه تاريخي بابك خرمدين در 65 كيلومتري اين شهر قرار داد.
شهر های استان آذربایجان شرقی:
 |
|
|---|---|
| مرکز | تبریز |
| شهرستانها |
آذرشهر | اسکو | اهر | بستانآباد | بناب | تبریز | جلفا | چاراویماق | سراب | شبستر | عجبشیر | کلیبر | مراغه | مرند | ملکان | میانه | ورزقان | هریس | هشترود |
| شهرها |
آبشاحمد | آذرشهر | اسکو | آقکند | اهر | ایلخچی | باسمنج | بخشایش | بستانآباد | بناب | بناب جدید | تبریز | ترک | ترکمانچای | تسوج | تیکمهداش | جلفا | خاروانا | خامنه | خراجو | خسروشهر | خمارلو | خواجه | دوزدوزان | زرنق | زنوز | سراب | سردرود | سهند | سیس | سیهرود | شبستر | شربیان | شرفخانه | شندآباد | صوفیان | عجبشیر | قرهآغاج | کشکسرای | کلوانق | کلیبر | کوزهکنان | گوگان | لیلان | مراغه | مرند | ملکان | ممقان | مهربان | میانه | نظر کهریزی | وایقان | ورزقان | هادیشهر | هریس | هشترود | هوراند | یامچی | |
| نقاط دیدنی |
ارگ علیشاه | آسیاب خرابه | بازار تبریز | پل خداآفرین | خانه مشروطیت | دژ بابک خرمدین | رصدخانه مراغه | شاهگلی | شهرداری تبریز | قلعه ضحاک | کلیسای سن استپانوس | روستای کندوان | مسجد کبود | مسجد مهرآباد | مقبرةالشعرا | موزه آذربایجان | موزه سنجش |
منبع: ویکی پدیا
Copyright © 2008 www.Moghanimiz.blogfa.com
Design By : M.Salemi 09143579146
infomoghanimiz@gmail.com
تمپ ساز
